Inkastoo qarnigii tobnaad iyo wixii kadanbeeyey si caadi ah ay dunida oga jirtay is adoonsi iyo in laga ganacsado dadka adoomadah .

Sanadkii 1884kii ingiriiska ayaa ugu horeeyey in uu joojiyo ka ganacsigii adoomada(slave trade) iyadoo ay sidaasi tahay  ayaa hadana is xig xigay xoreenta dadkii laga ganacsanaayey taasoo ay kahoreesay awoodda Allah subxaana watacaalaa oo xureeyey dadka .

Waxaa soo ifbaxay qarnigii 20aad hab cusub oo lagu riixayo loona muujinaayo cunsuriyad dhanka midabka iyo diinta dadka u haajiray wadamada reer galbeedka iyo carabta.

Waxaa layaab leh qarnigaan 20aad oo dunida hormar dhankasta leh gaadhay ayaa hadana waxaa wali dunida kajidha cunsuriyad midab kala sooc ah .

Waxaa ugu daran sida looyaso ama looliido ee kunool markaasi dalalka Mareekanka , Australia, Canada , Ingriiska, Gariiga, iyo wadama kale oo katirsan Europe iyo Asia .

Baryahan danbe waxaa soo badanaya beegsiga dadka muslimka ah oo ay kadanbeeyaan falalkani dad xagjir ah oo madax martay islaam naceebka .

Waxaa jiray dhacdooyin xanuun badan oo lala beegsaday dadka muslimka ah ee kunool daafaha dunida sida kolkii lala beegsaday tacshiirad dad kutukanaayey masjid ku yaala dalkaasi Niyuuziland ,

Waxaa halkaas ku geeryooday kuna dhaawacmay dad badan oo muslim ah oo cibaadeesanaayey .

Inkastoo lasoo qabtay ee deesanihii falkaasi waxshinimada kadanbeeyey laakiin xukunkiisii aan lagu qancin , mana aha markii ugu horeeysay oo falal ceenkani oo kale ah lagula kaco islaamka .

Waxaa latakooraa oo il ku gubid lagu sameeyaa gabdhaha muslimka ee xijaaban qaarkoodna laturun tureeyo  oo jilbaha dhulka loodhigo qaarbadan dhaawac kasoo gaaray falkaas guracan.

Dalka Canada ayaa dhawaan kadhacay fal naxdin leh oo lagula kacay qoys muslim ah oo dariiqa faras magaalaha marayey ama socday waxaa lala beegsaday oo lagu jiidhay gaari halkaasna waxaa ku naf baxay  afar ruux oo kala ahaa Aabhii iyo Hooyadii iyo laba wiil ay dhaleen halka mid kaliya uu kabaxsaday falkaas arxandarada ah ee lagula kacay qoyskaasi muslimka ahaa tasoo dadfbadan oo kunool dalkaas ay ka careesiisay , waxaa dad badan ee dalkaasi dagan iskugu soo baxeen banana bax looga soo hporjeedo islaam naceebka oo ku soo kordhaayo dalkaasi.

Raiisal wasaaraha dalka Canada (Justin Trudeau) oo arrintaan kahadlay ayaa ku tilmaamay fal aan la aqbali Karin oo kabaxsan xoquuqul iinsaan wuxuu intaa ku daray in arintaasi oo kale in ay dhacdo laga fiirsan doono ayadoo baaris lagu sameen doono wixii dhacay.

Waxaa meelabadan ee kadhacdaa in lagu xardho ereyo kadhan ah islaamka oo lagu qoro macbadyada ama goobaha islaamka ku cibaadeestaan iyo meelaha muslimiinta ay kubadan yihiin oo warqadaha lagu dhajiyo oo muujinaayo hadalo islaam naceeb ah waana arin aan loo dul qaadan Karin.

Dadka laga tira badan yahay ee madowga ah ee kunool mareekanka ayaa sidoodaba lagula kacaa fal arxan daro ah oo lagu qaarajinaayo taasoo markii ugu horeesay ay soo ifbaxday ceebta booliiska markii laga duubay filim boliiska kula kaceen jooj folood jilibka qoorta ama luqunta jilibka laga saaray ilaa uu kanafbaxay falkani oo markii ugu horeesay maxkamd lasoo taagay eedeesanihii kowaad  kadib markii banaan baxyo layaab leh ay kadhaceen gobolo badan oo katirsan dalka mareekanka xukunka lagu riday ayaa dadbadan oo kunool wadan kaasi ay soo dhaweeyeen in kastoo dadbadan aysan ku qancin xukun kayar sodon sano waana qaabka reer galbeedka oo nafna naf loogooyn badalkeeda .

Arinta sikastaba ha ahaatee waxaa dalalka reer galbeedka ku soo badanaayo falal cusrnima ah oo iskugu jira islaam naceeb iyo midib kala sooc waana mid ee tahay in ddimaha la xaqdhowro taasoo ah mid lamna huraan ah oo ay kadhaxeeso dadka heysto diimaha  kala duwan mida kale cadaanka kama sareeyo madowga , madowgana kama sareeyo cadaanka laakiin gaalada yeelkadoodii.

WQ: Ibraahim Abuukar fanax

Duumadu waa cudurka afka qalaad lagu yidhaahdo (Malaria). Waana mid ka mid ah xanuunnada faa- fa ee loo yaqaan (infectious diseases), sidoo kale waa mid ka mid ah xanuunnada ugu da’da wayn dunida, ee aadamaha ku dhaca.

Cudurka malaariyada waa cudur kudhaca unugyada dhiiga cas ee loo yaqaan (red blood cells) oo loosoo gaabiyo (RBC) wuxuuna aad ugu badan yahay meelaha biyo dageennada ah, malaariyada waxey kamid tahay cudurada ugu halista badan ee kudhaca dadka.

Duumadu waxay caan ku tahay dhulalka jooggoodu hooseeyo, wakhtiyada duumadu ugu sii badantahay waa xilli roobaadka, sida guga iyo dayrta.

Waqtigaan oo hadda dalkeena Soomaaliya uu ku jiro xilli roobaad waa waqtiyada cudurka Duumada ama Malariyada ay aadka u badan tahay waxayna si aad ah ugu nooshahay ama ay ka dhalataa goobaha biya dageenada ah iyadoo markaa ku faaftaa xaafadaha iyo guud ahaan deegaanka.

Habka ugu gudbinta badan ee cuddurkani Duumada ama Malariyada ku faaf-faa waa marka kaneecadu ka soo qaado dhiig qof qaba cudurka iyadoo qaniinyo kale ku dhufato qof kale oo ka fayow cudurka. waxay kasoo qaada dhiigga qofka qaba xanuunka duumada iyada oo dhiiggan wasakhaysan u gudbineysa qofkii an qabin xanuunka.

Qaadista duumada dadka u nugul waxaa kamida dumarka uurka leh waxay waxyeeli kartaa hooyada iyo ilmaha. Caruurta ayaa sidoo la sheega in ay kamid yihiin dadka u nugul cudurka duumada ama malariada.

Calamadaha ugu horeeya ee ka muuqan kara qofka duumada ama malaiyada hayso waxaa kamida Xumad aad u sareysa ama Qadh qadhyo oo ku timaada qofka marka ay ku cusubthay malariyada sidoo kale madax xanuun iyo daal ayaa kamida calaamadaha bilowga ah ee qofka iska dareemi karo.

Ka hortagga iyo wacyi galinta caafimaad ee cudurkaan waxaa ka wareesanay DR Zakariye Maxamuud Maxamed oo ka howlgala isbitaalka kalkaal waxa uu noo sheegay in cudurkaan duumada marka la raadinayo dawadiisa ay haboon tahay in marka hore la eego nooce kaneecada oo uu ula jeedo in duumada laf ahaanteeda heerar kala duwan ay leedahay taasoo lagu jaan-gooyo qofka xaddiga daawada ama daryeelka uu ubaahan yahay.

Waxa uu kale oo uu noo sheegay in cudurka looga hortagi karo ama looga gaashaaman karo xirashada shabaqa jiifka marka kaneecadu badan tahay ama waqtigeedii la joogo sida xili roobaadka, in guriga la iska jafo si aysan ugu raagin, waxaa kale oo uu noo sheegay Dr Zakariye in caruurta iyo hooyada ilmaha leh ay aad uga taxa-daraan maadaama ay u nugul yihiin cudurka.

Dr Zakariye ayaa intaa ku daray in qofka cudurka astaamihiisa isku arka in uu yareysan oo markiiba tago gooba lagu baaro ama lagu xaqiijiyo cudurka si aysan ugu balaaran oo heer aad u sareeya aysan ku gaarin.

WQ: Xuseen Xaaji Xasan (Shadoor

Waxaa ka soo kacnaa sariir raaxo badan oo dhex taallo qol qurux badan oo ku dhex yaallo guri ka sameysan dhagax, qaboojiye ka dhex guuxaayo, Telefishinkuna daaran yahay xilli kasta!.

Waxaa soo xiranaa dhar qurux badan, kabo kala xiran, gacanta waxaa ku soo xeranaa saacado qaalli ah, waxaan soo qaadannaa gaari ama waxaa soo raacnaa Bajaaj si aan u gaarno meel qurux badan oo leh hawo macaan, indhahana u roon!.

Ma hilmaamno in aan buuxsanno dabka telfoonkeenna qaaliga ah, si aan sawirro qurux badan ugu galno sheekada iyo Shaaha ka dib, waxaana soo galinaa Baraha Bulshada si Like, Love ama Woow la noogu saaro, taas oo ay noo dheer tahay sheeko raqiis ah oo loogu wan qalay “cadaw iska jabin”!.

Kuma fekerno in ay jiraan kuwo aan heysan sariirtaas raaxada badan oo dhul seexdo, qolkaas qurux badan, aqalkaas dhagaxa ka sameysan, koronto warkeedba daa, kuwaas oo ku hoydo cariish ka sameysan maryaha aa iska tuurno iyo Baco!.

Marnaba maankeenna kuma soo dhacdo in ay jiraan kuwo aan labbisan, isticmaalo lugahooda ‘lugeeyo’, heysan Telfoon ay Hellow dhahaan, haddii ay heli lahaayen cid sawirradooda keenta Baraha Bulshadana

Midkeenna kuma seexdo in ay jiraan kuwo nolosha kufisay, halka beddelkeeda nolosha uu Eebbe innaga noo kufiyay, waxaana ku jirnaa kibrinta naf dharagsan, halka beddelkeeda ay iyaga u dagaalamayaan helidda wax yar ay nafta ku badbaadsadaan!.

Halka meel aan ka simannahay ayaa ah xagga Allaah, waxa aan dheernahayna waa imtixaan adduun oo Eebbe naga qaadaayo, waxaa ku guuleysto imtixaankaas qofka fiirsha dhinacyadiisa iyo inta ka hooseyso, natiijadiisana waxey taallaa Eebbe agtiisa.

Kuwii imtixaankaas ku guuleystaa Allaha naga dhigo Aamiin

WQ: Cabdisalaan Maxamed Yaasiin