Bisha Mowliid ee taariikhda Hijriyada waxaa qeybo badan oo ka mid ah dunida laga xusaa dhalashada nabi Muxammad CSW, laakiin waa arrin muran xoog leh ka dhex abuurtay culumada Islaamka oo ay ku kala qeybsan yihiin.

Marka laga eego taariikhda Miilaadiga Nabi Muxammad CSW wuxuu dhashay 22kii bishii Abriil ee sannadkii 571-kii, hase ahaatee waxay muslimiinta xuska maalintaas ku aaddiyaan bisha Mowliid.

Maanlinta ku asteysan dhalashada nabigeenna Muxamad NNKH waxaa shaqooyinka laga fasaxaa qaar badan oo ka mid ah waddamada Islaamka oo Soomaaliya ay ku jirto balse mararka qaar waxaa dhacda in aysan layku waafaqin sababo la xiriira muranada ka dhex jira culimada Islaamka ee ku kala nool dunida daafaheeda kuwaasoo sida horeyba aan usoo sheegnay ku kala duwan qaabka iyo asluubta loo xuso dhalashada suubanaha NNKH, iyadoo qaar culimada ka mid ah ay ku doodaan in ay qalad tahay u asteynta bil gaara iyo qaabka loo dhigo xuska mowliidka iyagoo ku andacooda in aysan nabiga scw uusan arinkaa sheegin uuna sameyn isla markaana uusan farin salafkii iyo saxaabadii rasuulka NNKH.

Qaar ka mid ah culimada Islaamka oo wax alga weydiiyey arrimahan la xiriira munaasabaddan iyo saameynta ay ku leedahay dunida Muslimka, sida ay sax u tahay iyo sida ay muhiim ugu tahay dadka muslimiinta ah ayaa xusay inay muhiim tahay xuska iyo xusuusinta muslimiinta meel kasta oo ay joogaan maalintaas iyo bishaas qiimaha badan  ee suubanaha scw dunidan kusoo biiray, waa nicmo Alle looga mahad naqo midda ugu weyn, oo mudan in la is xasuusiyo waxaana arrintaas keenaya jacaylka ay dadka muslimiinta ah nabiga jecel yihiin, waxaana munaasabaddan si isku mid ah looga maamuusaa meelo badan oo ka mid ah dunida waxaana lagu weyneeyaa xaflado kala duwan.

Sida caadiga ah dadku wey kulmaan, waxay isugu yimaadaan meel fagaare ah, halkaas ayey nabi ammaan ku sameeyaan, dadka soo xaadirana wax ayaa la siiyaa, waxaana laga sheekeeyaa taariikhdii uu nabigu lahaa. Meelaha qaar quraan ayaa laga akhriyaa waxaana la is xasuusiyaa dhaqankii nabiga iyo waxyaabihii uu sameeyay sida dagaalladii uu diinta u soo galay.

Qaar ka mid ah culumada Islaamka ayaa munaasabaddan si aad ah uga soo hor jeestay waxayna ku tilmaameen mid aan sax ahayn. Muranka la xiriira arrintan ayaa noqday mid muddo dheer la isku mari waayay is jiid jiid fara bandanna uu ka jiray. Dabcan marka dib loo fiiriyo taariikhda culumadii waaweyneyd ee islaamka, dhammaantood wey soo dhaweeyeen, balse dadkaas kuwii ka dambeeyay ee hadda jooga ayaad moodaa ineysan barnaamijkan jecleysan, waxayna adeegsadaan eragya ‘bidco’ oo ay ula jeedaan inuusan nabigu waxaas sameynin.

Waxaa jira muxaadarooyin fara badan oo ay culumada islaamka ee ka soo hor jeeda ficilkan ay ka jeediyeen mowduucaas, iyagoo uga digay umadda muslimiinta ah iney arrintan sameeyaan balse qeybo badan oo ka mid ah aqoonyahannada diinta islaamka ayaa difaacay xuska maalinta dhalashada rasuulka, iyagoo ku dooday iney tahay farxad loo muujinayo imaanshihii nabiga.

Nabigu ma xusay dhalashadiisa?

Dib markii loo raacay qodobkan waxaa la ogaaday inuu sax yahay. Xadiiskii Qataata ee lagu wariyay Muslim ayaa nabiga lagu weydiiyay sababta uu maalinta khaaska ah ee Isniinta u soomo, wuxuuna ku jawaabay iney tahay ‘maalintii uu dhashay ayna uga qiimo badan tahay maalmaha kale’. Dib markii arrintan loo sii raacay waxaa la ogaaday in nabigu qudhiisa uu si gooni ah maalinta dhalashadiisa ah u xusay.

WD: Ibrahim Warsame

Dadka soomaaliyeed ayaa aad ugu ad adag diintooda islaamka waana dad boqolkiiba boqol  muslimiin ah, soomaalida ayaa lagu amaanaa inaysan ka tagin dhaqankooda iyo diintooda marka ay tagaan wadamada reer galbeed, badanaa wadamada islmaaka ah ee kale ayaa lagu sheegaa dadkooda inay ka tagaan dhaqanka islaamka marka ay tagaan wadamada gaalada gaar ahaan gabdhaha oo xijaabka ka taga.

Dhanqanka soomaaliyeed waa mid ku salaysan diin, dadka soomaaliyeed waxay dhanqan u lee yihiin caruurtooda inay quraanka baraan, waa arin  ay kasimanyihiin dadka soomaaliyeed in caruurta la baro quraanka isla markaa uu caruurku barto af soomaaliga.

Waxaa jira dugsi quraamo ku yaal magaalo kasta, tuulo kasta iyo goob kasta oo ay soomaalidu ku nool yihiin dalka gudihiisa xitaa marka ay dibadda u qaxeen ee dalku uu dagaalka sokeeye ka dhacay dadkiina uu wadamada shisheeye u qaxeen halkaas ayay dugsi quraamo kasameeyeen.

Qofkasta oo soomaali ah waa uu yaqaan kalaamka Eebe walow aysan isku heer ahayn dadka dhami, dadka qaar quraanka waa ay xifdisan yihiin, dadka qaar ma xifdisana dhamaan laakiin inbadan ayay ka yaqaanaan halka qaarkood ay ka yaqaanaan kaliya inta ay ku tukadaan, hase ahaatee majiro qof soomaali ah oo quraanka aan wax un ka aqoon.

Soomaalida ayaa ugu horeeya tira ahaan dadka quraanka xifdisan marka lala bar bardhigo dadka ku nool wadamada islaamka.

Mararka qaar dhaqanka dadka soomaaliyeed waa mid aad u cajiib ah marka aad fiiriso halka ay ka gaareen ad adayga dhanka diinta Islaamka, dadka soomaaliyeed dhamaan waxay aaminsan yihiin qofka haduusan muslim ahayn inuusan soomaali noqon Karin, soomaalida ayaa aaminsan soomaalinimadu inay tahay u dhalasho islamarkaana ay hal shuruud u raacsan tahay waana inuu muslim yahay.

Quraanku waa hadalkii Eebe ee naloogu soo dhiibay nabi Maxame nabad galiyo iyo naxariis dushiisa ha ahaartee.

Rasuulku waxaa uu inoo sheegay inay dadka ugu qayr badan yihiin qofka quraanka barta iyo kan dadka quraanka bara.

Quraanka waa kan ugu qayrka badan inta koonka taalla sababtoo ah waa kalaamka Allihii baruuray waxa koonka yaalla oo dhan, quraanka qofkii aqriya ajir ayuu leeyahay haduu macnaha fahmayo iyo haduusan fahmaynba rintaana ama fadligaa waa ku kaligii oo kitaabaha kale waxaa ajar looga helaa inaa taqaanid macnaha.

Haddaba, Soomaaliyeey waxaa nalooga baahan yahay inaa xoojino dhankaas wanaagsan ee diiniga ah oo ay Aabayaasheen nasoo gaarsiiyeen waxaana anagana lagu waajib ah inaan gaarsiino ubadkeena.

WQ: DALKA EDATORIAL

Wuxuu kale oo suubanuhu yiri:-(Qofku kama suulo in ay diintiisa waasac utahay haddii uusan galin dhiig xaraam ah). wuxuu kale oo yiri:- “Maalinka qiyaame waxaa la keeni kii la dilay oo foodda iyo madaxa jiidaya kii dilay oo ay qawlaladiisu dhiig ka shubmayso, markaasuu oranayaa rabiyoow waa kii idilay ilaa uu carshiga udhaweeyo”

Wuxuu kale oo yiri: “Luqun hadlaysa ayaa naarta jahanama ka soo baxaysa maalinka qiyaame, waxay oranaysaa maanta waxaa la ii wakiishay seddex qolo oo kala ah kuwii dadka qasbi jiray, iyo kuwii ilaahay u shariik yeelay, iyo kuwii dilay naf aan naf kale dilin, inta loosoo wada jamciyo ayay naarta mugdiyaaladeeda hoose ku wada guraysaa”. (Kadhowrsada qofka la dulmiyay habaarkiisa, maxaa yeelay uma dhaxeeyo qofka ladulmiyay habaarkiisa iyo alle xijaab) Riwaayad kale waxay ahayd (ka dhowrsada qofka ladulmiyay habaarkiisa gaalba ha ahaado hadduu doonee).

Nabadgalyadu waa rukni asaasi ah oo muhiim u ah min qof ilaa mujtamac ummadda oo idil,

marka waxaan shaki kujirin jiilka ku barbaara qawaaniintan, aamina oo si dhab ah urumeeya inay liibaanayaan aduun iyo aakhiro kuna naaloonayaan nolol farxad iyo raaxo leh,

waxase nasiib darro ah in maanta markaad muslimiinta ufiirsato in badan oo kamid ah ayan ku dhaqmin kana faa,iidaysanin dastuurkan rabaaniga ah ee damaanad qaadaya badbaadinta basharka iyo bani’aadamka idilkiis,waxaad arkaysaa meelo badan oo dunida muslimka ah oo ay soomaaliya ka mid tahay in banaysiga dhiiga oo si fudud loo daadsho uu nolol maalmeedka ka mid noqday iyadoo si aan kala sooc lahayn maalin kasta umadda maydadkooda loo waro dariiqyada, iyadoon la ogayn kan wax dilay sababta uu u dilay kan ladilayna sababta loo dilay.

Runtii waa musiibo laga anfariiro iyo munkar aan loo garaabi karin mashaqada muslimiinta maanta ku habsatay, waxaase intaas oo dhan ka daran in faldambiyeedkan aan laga fiirsan iyo fadeexadan ay musliminta maanta nool magaca kula baxeen ay kula soo galgashaan diinta iyagoo u tiirinaya in waxa ay falayaan diintu amrayso, sida iyagoo marka qolo qolo kale weerarayso ama koox koox kale la dirirayso ama qabiil qabiil kale ku duulayo qaata magaca mujaahid, mujaahidiin,

xaq udirir iyo wixii la mid ah kuwa kalana ku tilmama inay yihiin daalimiin in la dilo mudan oo dhiigooda banaan yahay.

Waxaa la ogyahay in diinteenu tahay diin saamaxaad, diin cadaaladeed oo caadifad iyo laab lakac ka barax tiran. diinteenu waa mid basharka oo dhan udamaanad qaadaysa nabad iyo nolol, waa diin aan ogolayn dulmiga iyo jowrka, waa diin faraysa macruufka, munkarkana reebaysa, waa diin siinaysa qofkastoo xaqleh xaqiisa, waa diin gacanta kudhagaysa dulmiilaha doonaya inuu dunida fasaadiyo, waa diin dadka kaxoraynaysa inay dad kale adoomo u ahaadaan, waa diin kor uqaadaysa qiyamka, karaamada iyo sharafta qofka, waa diin dhiiri galinaysa horumarka, cilmiga iyo aqoonta, waa diin ladiriraysa jahliga iyo dib udhaca, waa diin doonaysa inay dunida kufaafto cadaaladda, sinaanta, iyo kala dambaynta, waa diin aan ogolayn in qaanuunka lagu xadgudbo oo dhowraysa xuquuqul insaanka, waa diin ciqaabaysa dulmiilaha sharkiisana kabadbaadinaysa umadda.

Run ahaantii maanta hab-dhaqanka dad badan oo muslimiinta ka mid ah ee ku salaysan nacaybka waa mid ka fog diinta ay sheganayaan waana kan sababay cadaawada weyn ee loo qaaday iyaga iyo diintoodaba, halkii ay awal kadhici jirtay in qaab dhaqameedkii muslimiintii hore oo kali ah ay ku soo islaami jireen mujtamacaad dhan oo malaayiin ah, sida ay sheegeen dadka taariikhda islaamka ukuur gala ee loo yaqaano mu,arikhiinta badankood.

Taariikhdu waxa ay marag katahay in inta islaamka ku gaaray sida nabadgalyada ah in la eg uusan ku gaarin seefta tiiyo la ogyahay dhulalka islaamka kufurtay jihaadka xitaa uusan marna kadhicin cid lagu jujuubay diinta ee ay iyaga iskood si akhtiyaari ah uqaateen mabaadi’da islaamka ka dib markii ay arkeen inuu oga fiican yahay dastuuradii dulmiga ku salaysnaa ee ay dowladihii laga xoreeyay kula dhaqmi jireen, sideedana marka aad u dhabo gasho hadafka jihaadkii ay dowladaha islaamka ah ku furteen dunida dacaladeeda waxa aad arkaysaa in waxa ay ku duuleen uu ahaa Nidaam dulmi iyo jowr ku salaysnaa ee uusan ahayn

waxa ay ku duuleen xorriyad iyo caqiido sida dad badani moodaan, taasina waxa daliil marag madoonto ah ugu filan inan meelihii uu islamku qabsaday marna laga burburin dadkii ahlulkitaabka ahaa meelihii ay wax ku caabudi jireen diintoodiina aan lagu faro galin.

WD: Ibraahim Warsame

jiritaanka nooluhu wuxuu ka soo askumaa  uurka hooyada, ka dibna wuxuu u soo gudbaa ifka oo uu waayo kooban joogo, ugu dambeyna goortii caleentiisu cirka ka soo dhacdo oo wadku u yimaado ayuu  jiciirtaa nololaha Aakhiro ee aan dhammaadka lahayn.

Uunka Eebbe qeybtii garaad leh ee aynu inagu ka mid nahay waxay celcelis ahaan da’diisu gaadhaa 63 gu’ oo ah aynigii uu Suubanuhu ku geeriyooday “NNKh” ku geeriyooday, waxaana guudka u suran xil aan noolaha intiisa kale saarnayn, xisaab adag oo falkiisa iyo dhaqaaqiisa ifka ku qotontaahina qiyaamaha ayay ku sugaysaa.

Amminta kooban ee aynu aradka joogaynaahi waa mid qorshaysan oo dhuunigii aanu cuni laheyn, dharaar walba wixii aan samayn lahayn, dhankii aanu dhulka Eebbe kaga sugnaan lahayn, xaasas haddii aanu guursan lahayn iyo haddii aanu doobnimo iyo guumeysnimo la god gali lahayn, dhib kastoo inagu dhici lahaa, saboolnimo iyo hodannimo tii aanu ku dhaqnaan lahayn, iyo wax walboo waayeheenna aduun ku saabsan intaanu caloosha ku jirnay baa xag Illaahay laga qoray oo diiwaan aynaan waxba ka badeli Karin.

Taasi waa runta biyo kama dhibcaanka ah hayeeshee dadaalka iyo u xusul-duubista waxyaabaha danteenu ku jirto waa laynoo ogolyahay, Diinteena Islaamkuna waxay qabtaa inaanu Eebbe si dhab ah u talo saaranno, ugu yaraan waxyaabaha lama dhaafaanka ah oo uu ina farayna aanu gudanno, ka dibna aanu aanu tabcasho iyo turuq maal u tafa-xaydanno.

Xilliga dhallinyarnimada iyo caabboonaanta  ayaa loo baahanyahay in xoogga la saaro wax qabad aayaha dambe la mahdiyo, baraaraha nolosha waayeelnimo iyo midda ubadkaagana gogol dhig u noqata oo waaya soo socda lagu caano maalo.

Haddii aynu ka soo qaadno in da’deenu 63 ku ekaan doonto 20-ka gu’ ee ugu hooreysa wixii aynu tabcannaahi waxay noqan doonaan dhigaal meel inoo yaal oo aanu 43-da gu’ee kale u baxsanno sida diinta Eebbe oo aanu u adeegno, wax-barasho aanu heer ka gaarnay, hal-abuur aanu dhaqaaqinnay, gancsi aanu sameysano oo aanu in door ah u dhabar adaygno.

Haddaba waxaa wanaagsan inaanu intaan firfircoonida iyo fayoobida Alle inoogu deeqay haysanno fadhiga ka kacno oo kasab iyo keydsasho u tafa-xaydanno oo halkii balwad iyo bilqanaan ammintu nagu dhaafi lahayd aanu  maalin walboo timaadda wax cusub kororsanno, talo-saarashada iyo cuskashada Eebbene wax walboo aanu sameynayno ku salayno.

Joogitaanka ifku waa kansho dahabi ah, dharaar walboo inaga tagtaahina waa tu aan soo noqanayn oo xumaan iyo wanaag wixii aynu dhex sameyno labada diiwaan midkii mudan ku daraysa , sidaa darteeda waa inaanu saacadaha , maalmaha, iyo gu’yaasha ina soo maraya ka faa’iidaysannaa.

WQ: Abwaan Hareeri 

Howlgallo lagu naafeeyey Khawaarijta oo ay iska kaashadeen Ciidanka Qaranka iyo saaxiibada Caalamiga ah ayaa saaka laga fuliyey degmooyinka Bu’aale, Jilib iyo Saakow oo hoos yimaada Gobolka Jubbada Dhexe.

Hawlgalkan oo ahaa Duqeymo dhanka cirka ah ah ayaaa lala beegsaday Xarumo ay horjoogeyaasha iyo Maleeyshiyaadka Khawaarijtu kaga sugnaayeen Gobolka Jubbada Dhexe.

Dowladda Soomaliya ayaa maalmihii u dambeeyey xoojisay hawlgalada lagu beegsanayo goobaha ay ku dhuumaalaysanayaan kooxda Khawaarijtu.