Ma oga inuu Mas’uul yahay, mana oga in lagu aaminay, mar haddey sidaa tahay ogoow xaasid baa tahay, ogoow midaan xishoonin baa tahay, ogoow miskiin dhiiggisa dhuuqe/jaqe  inaa tahay, waxaa tahay ma garte maqane jooge aan waxba miisaan lahayn.

Eraydaan waxay quseeyaan dhammaan kuwa ku xadgudbaya oo xadaya xoolaha shacabka ama dadweynaha ee Danta guud, kaasoo ay Dowladdu ku aamintay inuu gaarsiiyo  Meesha u baahan kuna fuliyo si cad.

Waxay ku socdaan sidoo kale, kuwa weeciya Awaamiirta Xukuumadda ee ka eegta dantooda gaarka ah iyagoo iska dhigaya kuwo daacad ah.

Sidoo kale, Waxay ku socdaan ruux allaaliyo ruuxii damaacinaya xaqa iyo xaquuqda shacabka u leeyihiin inay noolaadaan, waana qaacin biire qaate ah kan sameeya sidaas, Waana hoojiye ummadda lagu soo diray.

waxaan leeyahay ka jooga inta aysan idin ku dhicin nacaladda, inta aysan idin arag isha soomajeesteyaasha qaranka iyo kuwa nabadda jecel.

Waxaa jira kuwo lagu magacaabo Afmiinshaar, kuwaasi waa kuwa mashquuliya Madaxda iyo Mas’uuliyiinta, waana kuwa badanaa sababta u ah in ay madaxda ka weecdaan ujeedkoodii hore ee ku dhisneyd waddaniyadda.

Musuq maasuq wadayaasha, oo ayana aan ka shar yareen ayaa daba taagan mas’uuliyiinta kuwaasoo ku qasba in ay sameeyaan caddaalad darro.

Waxaa u fiican inay Mas’uuliyiintu ka fiirsadaan tallaabooyinka ay qaadayaan, waayo maahan magaca mas’uul ee laguugu yeeray adiga waxaa tahay fikar ay dadka oo dhan wada fiirsanayaan, waxaana kula gudboon inaadan marna ka tegin caddaaladda.

Waxaa horay soomaali u tiri (Ileen Tuug ba waa Tuug Afmiinshaarna waa Tuug) kuwa daa’iman ku taraaraxa xadista xoolaha dadweynaha sida badan waxaa hoosta kaga jira waa Afmiinshaarka iyo kuwa ku shaqeysta musaqa maasuqa ee intaas aad ku arkeyso meel kastoo dhuuni ka jucaneyso.

War hooy qofkastoo haya xoolaha dadweynaha ama loo dhiibay mas’uuliyad, ka fogoow inaad ku dhaqanto astaamaha xun xun ee aan kor ku soo xusnay, haddaad diiddo wallee mar baad ooyi oo qarankeennu kuma cafin doono, Ilaahna kuma mooga.

Jooga oo ka waantooba Caddaalad darrida, iyo qaab darrida taalla meel walba oo haatan gabashada lahayn ee sida  bareerka ama ku talagalka ah  loo sameeyo wixii la doono.

Qaadashada xoolo badan oo aadan lahayn, Mar waxay kugu tahay doqonnimo, marna waxay kugu tahay dullinimo, waayo haddii aad ka fakareyso danta guud ee dalka iyo shacabka kuma aad hawooteen marna kumana dhiirateen in aad iska qaatado xaquuq kaala dhaxeyso shacab weynaha soomaaliyeed.

Waxaa mar walba loo baahan yahay in xilalka iyo darajooyinka loo bixiyaa si siman iyadoo caddaaladda lagu eegayo.

Waxaase dhibaato soo korortay ah iska xilsaarid la’aanta hantida dowladda kuwaasoo loo qaatay inaysan cidna lahayn, ma ogtahay shillin walba oo soo gala dowladda inay leeyihiin guud ahaan shacabka soomaaliyeed ee uusan jirin qof gooni u qaadan kara.

Taasi marka ay dhacdo qaranka waxaa looga baahan yahay in si wadajirka ah loola dagaalo qofka sameeya noocaas oo kale.

Ma ogtahay in aan maanta dunida kaga jirno halka ugu hooseysa dhan walba haddey tahay musuqa, caddaalad darrida, waxay naga dhigeen kuwa noocaas ah in ay dunida na tiraahdo Intii Xunba Xaawaa leh.

Waxaan ugu dambeyn dowladda soomaaliyeed tan joogta iyo tan iman doontaba u sheegayaa tuuggu sidiisaba arxan malaha oo wuxuu fiiriyaa maslaxaddiisa oo keliya, wuxuuna siduu doono ugu takri falaa xoolo uusan lahayn, laakiin uu ku helay magac dowladeed ama magac mas’uuliyadeed ee dad uun ay ka dhigteen ruux u maamula hantida.

Laakiin tuuggu dhacaya hantida qaranka waa luggooyo soo taagan oo mar waliba carqalad ku ah horumarka iyo horusocka dalka iyo dadka wuxuuna mudan yahay in shan farood iyo calaacal lagu soo dhigo si uu u dhadhamiyo liin macaanta taalla xabsiyada.

WQ: Osman Dhiblaawe

bilooyinkii ugu dambeeyay waxaa isa soo tarayay gabaabsi ku yimid wax soo saarka beeraha gaar ahaan khudaarta cagaaran oo sida aadka ah bulshada ugu baahan tahay waxaa haatan la dareemayaa caqabad ka timid arrintaasi oo ku keentay suuqyada dalka inuu kor u kaco sicirka lakala siisto bambeelmo, liin dhannaanta, isbaandheyska, babaayga, muuska, canuuniga iyo xab xabka iwm.

Kuwaasoo dadbadani ay ku xurneyd nolol maalmeedkooda oo ay kasoo saari jireen daqli qoyskooda ay ku maareeyaan waxaa haatan la soo deristay ganacsatada ku shaqeysan jirtay waxyaabaha sharaabka la miiro ah oo qaar badan faraha ka qaaday iminka markii ay arkeen sicirkii oo kor u kacay oo ay isbixineynin markii sicirka kor u kacay ay ku soo iibiyaan waxyaabaha ay ka ganacsadaan.

Halka qaar kalena ay door bideen arrintaasi inay ka shaqeystaan iminka jalaatada ice griimka si un ay iskugu dayaan inta sicirkaasi caadigiisa ku soo noqonayo  in howla kale oo wax ka soo gali kara ay wajahaan.

Markasta waxaad arkeysaa isbedello sicir suuqeedka muqdisho oo aan lahayn qiimo go’an taasoo hakta laba qaab oo ah suuqa madoow ama beeraleyda khudaarta oo sida ay doonaan ka yeelaan qiimaha lagu kala iibsho seydalaha suuqyada khudaarta marka laga soo billaabo koorta ay ka soo go’aam beeraha khudaara oo kol dambe lagu soo wareejiyo kuwaasoo badiyaa ka kala yimaada degmooyinka afgooye iyo balcad waxaana suuq weyn uga faa’iideysta daabulka khudaartaasi  ganacsato gaadiidley ah oo u go’doomay daabulka iyo usoo gudbinta khudaartaasi beeraha ka soo go’da.

Si dhaqso lehna la soo gaarsiiyo suuqyada muqdisho oo qabatimay ka ganacsigaaasi khudaarta iyo furatada oo dadka reer muqdisho si aadah u isticmaalaan gaar ahaan yaanyada oo haatan ah midda ugu raqiisisan ee beeraha ka soo go’da oo ay haweenku aad u jecelyihiin isticmaalkeeda markaloo adeegsanayo iidaanka cuntada ee maalin kasta la quuto guri walbana ay adeegsadaan yaanyadaasi.

Marna lagama maarmo adeegsiga iyo isticmaalka khudaarta iyo furutada taasoo ku xiran hadba sida jirka biniaadanku ugu baahan yahay in la isticmaalo cunto dheeli tiran uguna horreyso khudaarta sida ansalaato, yaanyo, baamiye, karootada, babaay, muuska, bambeelmada oo ah fit B, oo kordhisa dhiigga cas  waxaa sidoo kale muhiim ah isticmaalka liin dhannaanta oo  vit c ah baradhada iyo tuunka iyo basasha oo aan looga maarmin iidaanka cunta ama maraqa cuntada.

Waxaa jirta markaasi dalaca maraqa ama hilibka aanan marnaba looga maarmin saliidda caddeyda oo loogu talagalay cunto karinta balse aan marnaba ku habbooneyn in lagu darsado garowga ama salbukada iyo muufada la riiqo ama canjeerada iwm.

Haddaba, isticmaalka saliid caddeyda ee loo yaqaanno makoo maaramow in ay markasta dhibaato ku keento beerka haddii aysan dalac ahayn waxa loo isticmaalayo adeegso saliidda macsarada kolka aad ku darsan rabto cunto si toos ah loogu iidaanto saliidda lagu darsado sida cambuulada iyo muufada iwm

Si kastaba ha ahaatee dadbadan oo ka ganacsan jiray waxyaabaha la shiido ee khudaarta ayaa haatan waxay ay dhowrayaan in bal ay arkaan isbeddel deg deg ku yimaado kororkaasi si ay u gudo galaan howlaha ay barteen oo mehradda u ah.

WQ: Ibraahim A. Cali

Waxaa lala yaaban yahay sida mar kaliyah ah saameyn ballaaran oo muuqata ku yeelatay gobolka, arrintani ayaa waxaa loo aaneynayaa cudurka kediska ku soo galay gobolka oo xanibay isdhaafsiga gobolka iyo isu socodka.

Waddamada Kenya, Uganda, eriteria iyo Ethiopia ayaa runtii ahaa kuwa sida weyn uu cudurka Covid 19 uu haleelay.

Dalkeenna soomaaliya in kastoo lagu arkay cudurkani haddana waa Alle mahaddii inuusan noqon mid saf mar xooggan ku sameyn dalkeenna,

Laakiin si weyn u wax yeelleey ganacsigii iyo wax isdhaafisigii gobollada

Ee badeecadaha ganacsiga, waxaa si aad ah haatan cabasho iyo calaacal ugu soo yeereysa is maamul gobaleedka dowlad degaanka Soomaalida oo sicir barar laga dareemay lacagta iyo sicirka quutul daruuriga magaaloyinka dakaasi.

Sidoo kale waxa ka jira sicir barar lacagta Soomaaliga  ku yimid Puntland oo dan yarta la daala dhacaya maciishadda iyo qiimaha la kala siisto waana mid muddo soo jirtay.

Magaalooyinka jowhar, kismaayo, Buulo Xaawo iyo Magaalada Muqdisho ayaa Iyana ka mid ah meelaha suuqyada isbeddel uu ku yimid bilooyinkaan dambe marka laga soo billaabo bishii barkaysneyd ee Ramadaan wixii ka dambeeyay ayaa xoogaa waxaa la dareemayaa wax yar hoos u dhac ah.

Si kastaba arrintu ha ahaatee iyadoo ay xaaladdu ahayd xaalad saameysay dunida oo dhan ayaa haddana dalal ka qaar ee Afrika uu dhaqaalahooda hoos ula degay.

Dhaqaalaha afrika oo awalba ul booc ku kutubayay ayaa haatan waxay u muuqdaan inay ka soo kabanayaan jabkii ku dhacay ee dhanka dhaqaalaha.

Dalkeenna Soomaaliya ayaa si weyn looga dareemayaa kor u kaca dhanka dhaqaalaha ka dib Safmarkii Covid-19, iyadoo dalku uu ka socdo dhismayaal hor leh oo ah kuwa caalamka caanka ka ah, sida dhismayaasha dhaadheer ee cirka eega.

Waa guul ka timid xagga Allaah waana mid mudan in lagu Shukriyo kadib wixii la soo maray.

WQ: Ibraahim Abuukar Cali (Fanax)