Gabi ahan Somalia waxa kuso badanayo dadka maskaxiyan u xanunsan, Xanunkas oo si fudud ku bilowda kadibna u gudba in uu qofku galo xaalad dhimir ka xanunsado waasho/waali!

Xanunka maskaxda ku dhaca waxay u kala baxan mid fudud sida xanunka nafisiga iyo depression ka i.w.m ah iyo xanun ka culus oo shaqadi maskaxda dhib badan u geysanayo.

Xanunka dhimirka ku dhaca wuxu ku bilowda si fudud tusale: hurdo laan, fekeer waqti dheer qata ama soo noq noqda, dhibato kugu dhacday oo aad xalin weyday kadibna qof kula xaliya aad weyday, social mediayaha raad reeb kaso raca, caabuq ku dhaca maskaxda, cunto xumo, lacag laan, dhibato qoyska ka jirta iyo i.w.m.

Badana dadku waxay yaqanan xanunada ku dhaca jirka intisa kale oo ey u tagan dhakhtar dabiba lakin xanunada maskaxda ku dhaca badana bulshadu qeybtood ma fahansana waxana loo bahanyahay in laga wacyi galiyo intuu la awoodo, Marar badan waxad arkeysa qof magalkisa ku jira oo xanunsan isla markaasna aan iska warqabin ila xanunka u heer sare la gaaro markasna eey adagtahay in la dhaweeyo.

Bulshada isticmasha social mediayaha qeybtood ma fahansana in qof jacayl isku dilay ama arimo kale hadey arkaan waxay bilabayan iney ku madeystan kana raadiyan comments iyo waxyalo aan cawineyn in xanunkas laga hortago ama keni karta bukanka xanunsan in xanuunki kusi fogaado!

Ma ficna in lagu madeysto bukanka qaba xanuunada maskaxda ku dhaca ee kuso badanayo wadankena iyo aduunka odhan.

Beriba adey ku qabsan karta kadibna qabkad dadka ula dhaqmi jirtay ba lagula dhaqmi, ila uu xanunkada kasi daro wa hadadan manta ka hortagin ama cawin xanuunada maskaxsa ku dhaca.

Doctor’s ka bartay madada Psychology iyo Psychiatric waxa fican iney cawimad la garan bulshada ku dhibateysan meelaha qeylada kaso yeereyso oo eysan isku koobin magalooyinka waweyn.

Waxa kalo wacan in wacyi galin loo sameyo bulshada noocyadeda kala duwan.

Social media/ baraha bulshada waxanu u isticmaali karna dhinaca fican o ah inan cawimaad sino kena xanunsan iyo inanan dhibato u geeysan kena cafimadka qaba. Waxa kalo Social media/ baraha bulshada u isticmali karnaa inan ka wacyi galino bulshada sidey u fahman waxyalaha kena xanuunada dimirka, sida looga hortago iyo sida loo daweeyo ba.

Fariin/Digniin: Fadlan ha dhibaato hau geeysan qofna inta aad isticmaleyso baraha bulshada/ Social media. Marar badan waxa dhacda dhacdooyin majajilo ah oo ka qoslin kara isla markasna qof kale dhibaato u geysan kara. Ka fogoow wixi walalka ama qof kale dhib u keeni kara, Fadlan Qof adan aqoon/ qof aad taqano fariin/comment dhib u keeni kara hau reebin ama hau qorin.

Qaabke uga hortagi karta xanunada maskaxda ku dhaca: waxa ka firin karta Google ka ama Articles ka laga qoray moowducan.

WQ:C/salaam M. Yaasiin

Itoobiya dhulkii hore haddaan ku qabsan lahaa kan igama soo doonteen waa se waxay ka dheefto

Sabarkii badnaa iyo iska indho tirkii dhulka itoobiya naga heysato ayaa ahayd qalad iyo gef weyn oo horay looga galay dadkeenna ay itoobiya gumeysaneyso haddaana inay nagu qabsato intii dhineyd waa arrin la yaableh, iyadoo usoo mareysa kuwa soomaalidiidka ah ee iyaga naftooda kol hore in wax laga qabto u baahnaa, waxaana la dhowranayay ilaa ay dalkii u xawilaan dowladda naflacaariga ah ee gumeysi doonka ah ee itoobiya.

Maahmaahdii Soomaaliyeed baa ahayd haddey gudineey gabalkey kugu jirin ima gooyseen,

Kuwii 1977kii  aan ku dhignay wixii la ogaa ayaa mar kale soo damaaciyay dhulkeenna hooyo iyo badahiisa, iyagoo wejiga ku soo qabsanaya shisheeye kalkaalka soomaali diidka ah ee canaasiirtu ka taliso.

Si kastaba dowladda soomaaliya oo isku duuban anigoo kala qaad qaadeynin ayaa waxay iska taagtay mowqifkii ugu fiicnaa ee dhanka Dipolomaasiyada Adduunka, waxayna Itoobiya soo taageen meel gabiib ah oo cidla ah, iyadoo aanba leysla gaarin dagaalka gacan ka hadalka, taasna waan kaga adkaaneynaa oo waxaan leenahay geesiyaal u dhaarta ciidda iyo calanka iyo shacab dhiiran oo u hamuun qaba dhiigga cadowga inay ku faraxshaan.

Itoobiya waxay is mooday in ay haatan tahay Libaaxa Afrika, balse waxaa la tusay inay tahay Mukulaasha Afrika, waxaayna dowladdeenna u caddeysay inaysan ahayn siday ismooday itoobiya.

Adduunkoo dhan waxay la yaaban yihii siyaasad xumada itoobiya soo wajahday xilligaan taasoo sabab u ah inay maanta xukunka u hayaan kuwa asalkoodu mooriyaan ah oo aan sharuucda adduunka ku kala socda aan waxba ka garaneynin

Sidii caadadu ahayd waxaan leenahay itoobiya waxaa fiicnaan lahayd in aad taariikha dib u akhrisaan wixii la soo maray adduunyada, waayo waxay ku dambeyneyso ayaan ogahay iyo inaad idinkoo duleysan ka baxeysaan soomaaliya meyd iyo dhaawac baddanna dhabarka ku sita, ka dibna aad dhihi doonto adduunkow ireeba soomaaliyaa iqabsan rabta sidii kol horeba u dhacday idinna aad ogtihiin.

Soomaalidu waxay ku maahmaahdaa (Laba laba hore ayaa liidaanyo kicsa) ciil hora jiray dhul horena way heysatay balse markaan adduunyo maxaa igu uumay ayaa itoobiya ka yeeri doonta, waa hubaal haddeey geesiyaasha ciidanka soomaaliyeed ee sooma jeesteyaasha ku soo aadaan in ay guulo taariikhda baal dahab ah ka gala kugu dhigi doonaan waxayna maahmaahdu sheegeysaa (Soo joog Ninkii laga waayo Soo jiifso ayaa laga helaa) filinkaadana waqti xaadir kama shaqeynayo soomaaliya kamana gadmayo caalamka

Dhanka kale, shacabka geesiyada ah iyo dhammaan ciidammada soomaaliyeed ee heeganka ugu jira difaaca dalka ka codsaneynaa in soo xiraan xuduudaha dalka oo dhan kuwa qaa’imay dalkana lagu qaado xukunka u yaallo dalka kuwa shirqoolka u dhiga dalkooda, dadkooda iyo diintooda.

Waa hubaal in ay dowlad iyo shacabba ay ka guuleysan doonaan maxeysatada isu soo baheysatay in ay soomaaliya carqaladeeyaan in la kulmi doonaan hoog iyo halaag aysan filaneynin meel uu uga yimid, ilaaheyna raalli kama aha dulmiga

Annagoo gacanna Argagixisada kula dirireyna ayaan tan kalena ku difaaceyna cadowga dibadda dowlad iyo shacabba idinkoo isku duuban Inshaa Allaah soo hooya guusha iyo midnimada dalka

WQ: Osman Dhiblaawe