Dable NISA Mukhtaar Shakuur Amiin, ayaa lagu edeeyay dilka Marxuum Fatxi Cabdullahi Cabdi oo dhacay Taariikhdu markii ay aheyd lix iyo tobankii Bishii February 2026, Waana Degmadda Afgooye ee Shabeellada Hoose.

Sidoo kale dhacdadaasi waxaa u Geeryooday Aabaha Marxuumka Cabdullaahi Cabdi Muuse, ka dib markii ay gaartay warka Dhimashada wiilkiisii guri dambeyska ahaa.

Dilka ayaa dhacay ka dib markii uu dhexmaray muran salka ku hayay dhaca Taleefanka Marxuumka oo xilligaa ka soo baxay Masjid uu ku oogay salaadii Duhur.

Baaris dheer ka dib Xafiiska Xeer ilaalinta Ciidamada QS, ayaa codsaday qaadista kiiskan, waxaana laga aqbalay Seddexdii Bishaan March.

Fadhiyo kala duwan ka dib, Maxkamadda oo fursad siisay dhinacyada Dacwadda, dhagaysatayna Maragyo goob joog u ahaa dhacdadaan, ayaa ugu dambeyn maanta ku xukuntay Ex-Dable NISA Mukhtaar Shakuur Amiin Dil Toogasho, ahna Qisaasta Marxuum Fatxi Cabdullahi Cabdi.

Sida uu warbaahinta u sheegay G/sare Xassan Cali Nuur Shuute Guddomiyaha Maxkamadda Darajada koowaad ee Ciidamada QS.

Aqalka Sare ee Baarlamaanka ee 11-aad ayaa muddadii uu shaqeynayay ku guuleystay fulinta waajibaadyo muhiim ah oo kaalin muuqda ka qaatay xoojinta nidaamka dowladnimo ee dalka, horumarinta hanaanka sharci-dejinta iyo ilaalinta danaha dowlad-goboleedyada, Intii lagu jiray muddadaas, Goluhu wuxuu si hufan u gutay mas’uuliyadaha dastuuriga ah ee loo xilsaaray, isagoo door firfircoon ka qaatay kobcinta wada-shaqeynta heerarka kala duwan ee dowladda iyo adkeynta nidaamka dowliga ah.

Jaantuska (Infograph) hoose waxaa ku xusan howlaha iyo guulaha ugu muhiimsan ee Golaha u qabsoomay.

Ciidanka Hay’adda Sirdoonka iyo Nabadsugidda Qaranka (NISA), oo kaashanaya saaxiibada caalamka, ayaa howlgallo qorsheysan oo lagu beegsaday maleeshiyaad iyo horjoogeyaal ka tirsan Khawaarijta ka fuliyay gobollada Hiiraan iyo Mudug, kuwaas oo lagu dilay in ka badan 22 dhagarqabe oo ku howlanaa abaabulka isku dayo lid ku ah amniga shacabka Soomaaliyeed.

Howlgalka koowaad oo ka dhacay deegaanka Dumaaye ee Gobolka Mudug, waxaa lagu bartilmaameedsaday goob ay isku uruursanayeen maleeshiyaad iyo horjoogeyaal sare oo ka tirsan Khawaarijta.

Weerarka Dumaaye waxaa lagu dilay ilaa 15 xubnood oo ay ku jireen horjoogeyaasha kala ah: Xudeyfa Galinle (gacanyarihii Wakiilka Mudug), Qataatow (madaxii hore ee maleeshiyaadka Mudug), Cabdiraxmaan Garwayne (madaxii marin-habaabinta deegaanka Jowle), Daahir (madaxii baadda ee Dumaaye iyo Dabagalo) iyo Cabdiwali (horjoogihii hore ee maleeshiyaadka Bacaadweyne).

Sidoo kale, Howlgal ka dhacay degmada Maxaas ee Gobolka Hiiraan, ayaa isna lagu beegsaday labo guri oo ay ku sugnaayeen horjoogeyaal iyo maleeshiyaad ilaalo u ahaa Mustaf Caato oo ku magacaaban horjoogaha maleeshiyaadka ee gobolka Hiiraan. Howlgalkan waxaa lagu dilay ilaa toddobo (7) dhagarqabe oo ay ku jiraan labo horjooge oo muhiim u ahaa maaliyadda kooxda, kuwaas oo kala ahaa: Qaliif Muumin Sabriya, iyo Cismaan Cabdulle Faarax. Sidoo kale howlgalka waxaa lagu burburiyay gaadiid ay isticmaalayeen horjoogeyaashan.

Hay’adda NISA ayaa dardargalisay howlgallada lagu baacsanayo Argagixisada si haraadigooda looga sifeeyo dhammaan goobaha ay ku dhuumaaleysanayaan.

Degmada Buulo-Burde oo ka tirsan Gobolka Hiiraan ayaa u gudubtay wareegga afar dhamaadka ee  tartan cilimyeedka bisha ramadaan, kaddib, markii 12 dhibcood ay kaga adkaatay Degmada Kismaayo oo iyaduna heshay 10 dhibcood.

Waa sanadkii lix iyo tobnaad ee warbaahinta qaranka ay qabaneyso tartan cilmiyeedka bisha Ramadaan,kaas oo sanadkaan ay si wadajir ah u taaba-gelinayaan maamulada Bangiga IBS iyo kan Gobolka Banaadir.

Tartankaan waxaa habeen kasta laga sii daayo Warbaahinta Qaranka Soomaaliyeed, iyadoo si toos ah looga daawadaa Telefishinka Qaranka iyo sidoo kale Radio Muqdisho oo laga baahiyo.

Sanad kasta barnaamijka tartan cilmiyeedka bisha ramadaan waxaa ka qeybgala 32 degmo oo kamid ah gobolada dalka Soomaaliya,waxaana degmadii ku guuleysata tartankaasi lagu abaalmariyaa koobab,lacago iyo abaalmarinno kale sida shahaadooyin muujinaya kaalinta aqoon ee ay gaareen dhallinyarada jiilasha cusub ee soo koroya.

Wasaaradda Batrolka iyo kheyraadka Macdanta XFS iyo Gobolka West Virginia ee dalka Maraykanka ayaa kala saxiixday Heshiis Isfaham (MoU) oo ku saabsan iskaashiga dhinacyada sahminta, soo saarista, farsamaynta iyo horumarinta macdanta muhiimka ah (Critical Minerals).

Heshiiskan ayaa ujeedkiisu yahay in la dhiso qaab iskaashi oo kor u qaada maalgashiga, is-weydaarsiga aqoonta farsamada, iyo horumarinta silsiladda qiimaha ee macdanta Soomaaliya.

Heshiiska waxaa Wasaaradda Batrolka iyo kheyraadka Macdanta ee XFS u saxiixay Wasiirka Wasaaradda Batroolka iyo kheyraadka Macdanta, Mudane Daahir Shire Maxamed, halka dhinaca Gobolka West Virginia uu u saxiixay Xoghayaha Senate-ka West Virginia, Kris Warner.

Heshiiska ayaa ka dhacay aqalka Senate-ka ee Gobolka West Virginia, iyadoo goob-joog ay ka ahaayeen Dhinaca Dowladda Federaalka Soomaaliya wafdi uu hoggaaminayay Ra’iisul Wasaare Ku-xigeenka Dowladda Federaalka Soomaaliya, Mudane Saalax Axmed Jaamac, iyo masuuliyiin kale.

Dhinaca Gobolka West Virginia waxaa kulanka iyo munaasabadda heshiiska ka qaybgalay xubno ka tirsan Senate-ka gobolka, oo uu ugu horreeyo Madaxweynaha Senate-ka isla markaana ah Ku-xigeenka Guddoomiyaha Gobolka (Lieutenant Governor), Senator Randy Smith, iyo senatarro kale oo ka tirsan hoggaanka Senate-ka.

Intii lagu guda jiray habraaca heshiiskan, Senate-ka Gobolka West Virginia ayaa sidoo kale soo saaray qaraar rasmi ah (Resolution) oo taageeraya iskaashiga u dhexeeya labada dhinac, taas oo muujinaysa muhiimadda istaraatiijiga ah ee iskaashigan cusub iyo rabitaanka gobolka ee xoojinta xiriirka dhaqaale iyo farsamo ee Soomaaliya.

Heshiiskan ayaa diiradda saaraya dhowr qodob oo muhiim ah, oo ay ka mid yihiin:

• Iskaashiga sahminta iyo soo saarista macdanta muhiimka ah
• Horumarinta farsamaynta iyo habaynta macdanta si loo kordhiyo qiimaha gudaha
• Is-weydaarsiga aqoonta iyo khibradda farsamo
• Dhiirrigelinta maalgashiga iyo iskaashiga ganacsi ee u dhexeeya hay’adaha iyo shirkadaha labada dhinac

Heshiisku wuxuu sidoo kale dhiirrigelinayaa shirkadaha Mareykanka inay sahamiyaan fursadaha maalgashi ee ka jira Soomaaliya, gaar ahaan dhinacyada sahminta, soo saarista iyo farsamaynta macdanta muhiimka ah, iyadoo la abuurayo jawi iskaashi oo u sahlaya ganacsiyada iyo maalgashadayaasha inay ka qayb qaataan horumarinta kheyraadka dabiiciga ah ee dalka.

Dowladda Federaalka Soomaaliya waxay u aragtaa heshiiskan tallaabo muhiim ah oo ka mid ah dadaallada lagu horumarinayo kheyraadka dabiiciga ah ee dalka si mas’uuliyad leh, hufan, isla markaana soo jiidata maalgashi caalami ah, iyadoo la hubinayo in horumarinta macdantu ay ka qayb qaadato kobaca dhaqaalaha iyo abuurista fursado shaqo oo waara.

Iskaashigan cusub wuxuu sidoo kale xoojinayaa xiriirka saaxiibtinimo iyo wada shaqeynta u dhexeeya Soomaaliya iyo Maraykanka, gaar ahaan dhinacyada horumarinta kheyraadka dabiiciga ah, maalgashiga, iyo kobaca dhaqaalaha.

Geneva- Wasiirka Wasaaradda Qoyska iyo Hormarinta Xuquuqul Insaanka XFS Amb Khadiija Maxamed Al-Makhzoumi ayaa magaalada Geneva ee dalka Switzerland ku shir guddoomisay kulan ay Soomaaliya soo qabanqaabisay islamarkaana la guddoomisay ka warbixiyaha gaarka ah ee QM ee la dagaalanka argigixisada iyo Xuquuqul Insaanka ee Hannaanada gaarka ah ee Golaha Xuquuqul Insaanka QM.

Kulan doceedkan oo qeyb ka ah Kalfadhiga 61aad ee Golaha Xuquuqul Insaanka QM ee ka socda magaalada Geneva ayaa lagu soo bandhigay Warbixinta rasmiga ah ee booqashada Daleed ee ka warbixiyaha gaarka ah uu ku tagay Soomaaliya iyo aragtida Qaaradda Afrika ee dib u eegista 9aad Istiraatiijiyadda caalamiga ah ee Xuquuqul Insaanka taasi oo loo madlan yahay June 2026.

Ergeyga gaarka ah ee ka hortagga Argigixisada iyo Xuquuqda Aadanaha ee QM Prof Ben Saul oo kulanka khudbad ka jeediyey ayaa aad u ammaanay guullaha iyo hormarrada isdaba joogga ah ee ay Dowladda Federaalka Soomaaliya gaartay si gaar ah waxa uu u bogaadiyey guullaha baaxada leh ee ay gaartay Wasaaradda Qoyska iyo Hormarinta Xuquuqul Insaanka Soomaaliya .

Wasiirka Wasaaradda Qoyska iyo Hormarinta Xuquuqul Insaanka XFS Amb Khadiija Maxamed Al-Makhzoumi ayaa soo dhaweysay warbixinta iyo bogaadinta Ergeyga gaarka ah ee ka hortagga Argigixisada iyo Xuquuqda Aadanaha waxaana ay ka warbixisay tallaabooyinka muhiimka ay ee ay Soomaaliya qaaday sanadihii ugu dambeeyey iyo sida xooggan ee ay dalka hormarrada uga socdaan caqabado kasta oo jira.

“Dhanka isla-xisaabtanka, Soomaaliya waxay qaadday tallaabo taariikhi ah. 10-kii Diseembar 2025, oo ah Maalinta Xuquuqul Insaanka, Madaxweynuhu wuxuu meelmariyay Guddiga Madaxa-bannaan ee Xuquuqul Insaanka, isagoo farriin cad u diray shacabkeenna iyo caalamkaba. Dr. Maryan Qaasim Axmed ayaa loo doortay inay noqoto Guddoomiyihii ugu horreeyay ee Guddiga. Guddigan wuxuu baari karaa xadgudubyada xuquuqul insaanka, oo ay ku jiraan kuwa la xiriira la-dagaallanka argagixisada. Waa hay’ad qaran oo loo dhisay inay dowladda kula xisaabtanto ficilladeeda” ayey khudbaddeeda ku tiri Wasiirka Qoyska iyo Horumarinta Xuquuqul Insaanka XFS.

Wasiirka Wasaaradda Qoyska iyo Hormarinta Xuquuqul Insaanka XFS Amb Khadiija Maxamed Al-Makhzoumi iyo wafdi ay hogaamineyso ayaa xalay gaaray magaalada Geneva ee dalka Switzerland ayadoo socdaalka Wasiiradda uu qeyb ka yahay safarro shaqo oo guullo ay Soomaaliya kaga soo hoysay fagaarayaasha caalamka , waxaana Wasiiradda iyo wafdigeeda maalmo ka hor magaalada New York kaga qeybgaleen shirka sanadlaha ah ee Haweenka Aduunka.

Cutibyo katiran Ciidanka Gorgor ayaa howlo biyo dhaamin ah u sameeyay qoysas badan oo ku dhaqan deegaanka Maraay-Suuleey oo kamid ah Gobolka Gaalgaduud.

Howlahaan biyo dhaaminta ah ee loo sameeyay qoysas badan oo ay saameeyeen abaaraha waxaa horkacaayey Taliyaha ururka Todoaad,,Gutada 18-aad,qeybta koowaad ee ciidanka kumaandoosta Gorgor G/Lle Maxamed Macalin Abuukar Shaarib

Sarakiisha ciidan ee ku sugan deegaanada dhaca bariga Masagawaay ayaa sheegay in howlahaan biyo dhaaminta ah ay qeyb ka yihiin  dadaalka loogu jiro samotabixinta dadka ay saameeyeen abaaraha.

Dadka deegaanka Maraay-Suuleey ayaa soo dhoweeyay adeegaasi biyo dhaaminta ah ,waxayna mahad ballaaran u direen ciidamada geesiyada ah ee ka howlgala guud ahaan Gobolka Gaalgaduud.

Agaasimaha Guud ee Wasaaradda Batroolka XFS, Maxamed Xaashi Carabey oo la hadlay warbaahinta qaranka ayaa ka warbixiyay sare u kaca ku yimid qiimaha shidaalka ee ay dhaliyeen ganacsatada shiidaalka ee ka xoogsada caasimadda iyo gobolada kale ee dalka.

“Waxaan la kulmi doonaa ganacsatada,,anagoo kala hadleyna dhimista kharashka ee nuucyada shidaalka”ayuu yiri Maxamed Xaashi oo intaa raaciyay in ganacsatada aysan xaq u laheyn in ay ka faa’ideystaan xaaladaha guud ee ku soo kordhay caalamka.

Agaasimaha Guud ayaa xusay in ka wasaarad ahaan ay Ku dadaalayaan sidii loo dhimi lahaa qiimaha shiidaalka ee ay ku tiirsan yihiin dadweynaha,wuxuuna dhinaca kale sheegay in ganacsatada ay ku qaldan yihiin in ay faa’iido badan ka raadiyaan shiidaalka.

Maxamed Xaashi waxa uu caddeeyay in maalmaha soo socda ay soo saari doonaan go’aano khuseeya xagga shiidaalka,isagoo docda kale ku baaqay in ganacsatada shidaalka iyo gaadiidleyda dadweynaha ay u dhimriyaan bulshada Soomaaliyeed

Labadii todobaad ee u dambeeyay waxaa guud ahaan casaslamka,gaar ahaan Gudaha dalka ka jiray cabashooyin xoogan oo la xiriiray sare u kaca ku yimid qiimaha la kala siisto gaaska loo isticmaalo cunto karinta iyo shiidaalka kale ee ay ku shaqeeyaan gaagiidka iyo matoorada korontada.