Soo Xasuuso wixii la soo maray si aad ugu fakarto waxa soo socdaGobannimada iyo Dowladnimadu maahan wax si sahlan ku yimid mana mudna in lagu ciyaaro, Siyaasadduna maahan wax qof waliba uu deegta iska suran karo ama uu iska sheegan karo.

Qaasatan marka la joogo dalkeenna waaba Meesha ugu darran haddii la fiirsho caalamka intiisa kale sida siyaasadda loo fahansan yahay ayaa waxaa mooddaa in ay tahay kaaf iyo kala dheeri.

Si kastaba arrintu ha ahaatee, qof kasta oo soomaali ah waa mas’uul ugu yaraanna wuxuu mas’uul ka yahay naftiisa iyo qoyskiisa, wixii intaasi soo dhaafana waxay u baahan tahay aqoon siyaasadeed, garaad suuban iyo waayo aragnimo dheer.

Haddaba, dalkeennu wuxuu soo maray dhibaatooyin aan indhaha laga qabsan Karin hoog iyo halaag aan loo soo kala harin oo sababay in dalka ku yimaado dib u dhac weyn waxaa habboon taasi in wax weyn laga barto, siyaasaddii noocaas ahaydna wax weyn laga beddelo.

Maamul kasta ama hoggaan kasta oo loo idmaday in uu wax hoggaamiyo waa in marka ugu horreysaa nuqul siyaasadeedkiisu ku darsadaa qorshaha uu doonayo in uu ku dabaqo hoggaamintiisa.

Runtii maahan wax sahlan in lugaha lala galo wax aadan garaneyn mana ahan in lagu deg dego wax aadan aqoon u lahayn, siyaasadduna maahan in loo barto muufo darteed ee waa in barashadeeda loogu shaqeeya dalka iyo dadka si daacad iyo rabbi ka cabsi leh.            Soo Xasuuso wixii la soo maray si aad ugu fakarto waxa soo socda

Soomaalida waa inay wax badan xeeriyaan iyagoo u turaya dalka iyo dadka waayo qof walba oo sheegta in uu siyaasi yahay una soo qalab qaatay in uu noqdo hoggaamiye, marka hore waa inuu yahay qof wax badan og oo ah wixii la soo maray si uu jaan goyn wacan ugu helo waxa isaga siyaasaddiisa ku soo fool leh iyo waxa looga baahan yahay ee ka hor tag ah.

Si kastaba arrintaasu ha ahaatee, waxaa siyaasiyiinteennu looga baahan yahay in ay soo yagleelaan dowlad cusub oo dadku raali ka yihiin, waxaana xildhibaannada cusub saaran mus’uuliyad qarameed oo la doonayo in ay daacad u ahaadaan dalkan iyo dadkan, bixiyaan codkooda iyagoo maanka ku haya in ay dhisayaan dowlad hanan karta mas’uuliyadda, waayo codbixintaadu waxay asaas u tahay helidda dowlad lagu faa’iido ama lagu khasaaro, haddaba xildhibaanoow cidna how eexan adigoo fiirinaya wajiga Ilaahey, daacadnimada, sinnaanta iyo caddaaladda adigoo adeegsanaya waddaniyadda iyo jaceylka ummaddaada soomaaliyeed u adeeg dalkaaga oo ka gudo waajibaadka codbixinta maalintaas kaaga aaddan intaasi waa wacyigelin loo baahan yahay.

Gebagebadii iyo gunaanadkii waxaan ku soo meerayaa in qof waliba oo u dhashay magacan sharafka iyo karaamada ilaahay ku maneystay ee Soomaali, sheegato ahayn waxaa waajib ku ah in uu ka soo dhalaalo wixii kaga aaddan dalkan iyo dadkiisa sidii loo horumarin lahaa, dowladaha dunnida joogaa waxay horumar ku gaareen isku duubni iyo wada jir annaguna waxaa nalaga doonayaa sidaa iyo si kasii fiican maadaama aan nahay dad islaam ah oo weliba sunni ah.

Waxaan dardaarmayaa inaan ahaanno kuwo is jecel oo is xambaarta, dhanka difaaca dalku wuxuu leeyahay cadow badan oo qof waliba garanayo waa in loo diyaar garoobaa difaac dal iyo dibad ah, guud ahaan beel weynta shanta soomaali waa inay is goobtaan lana soo dhirindhiriyaa sidii mar kale loo midoobi lahaa oo waxa naga maqanna u soo dhacsan lahayn kaca oo kulmiya maskaxdiina waana Guul Inshaa Allaah

WQ: Osman Dhiblaawe

Dalka Soomaaliya waa Dal madaxbanaan oo africa ah kuna yaala geeska Africa lehna xeebta ugu dheer geeska Africa sidoo kalena leh kheyraad kala duwan oo kuwa dhulka ay ku dihan yihiin ama ku keedsan yihiin kuwa muuqda oo bulshada Soomaaliyeed ay ka faa’ideystaan inksta oo jirta caqabada haysta bulshada Soomaaliyeed.

Soomaaliya waxa ay dalalka africa kuwooda ugu xoogbadan lahaana cudud ciidan , kaabayaal dhaqaalo, iyo hormaro kala duwan oo uu dalka lahaa dalka oo xiligaas ku biiray ururo caalami ah, hay’ado ayaa nasiib wanaag dalkii waxaa ku dhacay burbur xooggan oo waxkasta oo uu dalka lahaa burbur kuyimid sida dowladdii in ay dhacdo, cududii ciidan meeaha kabaxdo, kaabayaashii dhaqaale meeahii kabaxaan oo dalka ku jiray muddo Sodon sano ah xaalad hubanti la aan ah iyo mid jahwareerba balse muddo lagu jiray dowladd dhis iyo dib u habeen lagu sameenayey hay’adaha dowladda maanta waxaa jirta hormar la sameeyey iyo hiigsiyo la hiigsanaayo.

Hadda haddii aan u nimaano su aasha ah Soomaaliya faa’iido ma ugu jirtaa ku biirista Ururada Ganacsi ee Ka jira qaarada Africa , Aasiya , Yurub iyo America?.

Haa faa’ iido waa ay ugu jirtaa haddii ay ku biirto Ururada ama hay’adaha ganacsi ee Ka jira Gobolka sababtoo Soomaaliya waxa ay kasoo baxaday marxalad adag balse maanta  waa dowladd leh sharciyo adag oo ay Kula macaamili karto Africa, Yurub iyo wadamada kala.

Bulshada Soomaaliyeed waa bulsho ku wanaagsan Ganacsiyada kala duwan ayaga oo ganacsiyo xoogleh ku leh dalka gudihiisa iyo sidoo kale waxa ay ganacsiyo xooggan ku leedahay wadamada Dariska taasi oo Ka dhigan in bulshada Soomaaliyeed ay ku wanaagsan yihiin hormarinta ganacsiga.

Haddaba bulshada sidaas ganacsiga xooggan u leh ayaa waxa ay fursad u tahay ku biirista Ururada Ganacsi ee Ka jira qaarada Africa waxaana ay kasameenayaan hormaro kala duwan oo dhanka shaqaalaha ah.

Sidoo kale ku biirista Ururada Ganacsi ee wadamada Bariga Africa waxa ay sahleysaa isku socodka taasi oo u fududeeneyso ganacsatada Soomaaliyeed in ay ganacsigooda ay u iib geen karaan wadamada kuyaala africa waxaana ay kasameenayaan dhaqaaalo xooggan.

Dowladd ayaa iyana wadda dib u dhiska iyo daadijinta hay’ada Taya -dhowrka qaranka oo ah hay’ad baaris ku sameesa dhamaan Ganacsiyada kala duwan ee dalka soo gala iyo kuwa kabaxa taasi oo hay’ada Taya -dhowrka qaranka ay bulshada Soomaaliyeed ay siineyso shahaado cadeeneyso ku waalatiga ama tayada ay leeyihiin taasina ganacsatada Soomaaliyeed waxa ay u sahleysaa ganacsigooda in ay u iibgeeyaan wadamada kala duwan ee adduunka.

Ugu danbeyn Bulshada Soomaaliyeed waa bulsho iyaga oo soo arkay dagaalo, dowladd balse shaqadooda ganacsi aan marnaba joojin taasina waxa ay kuu muujineysaa dhabar adeegooda iyo kartidooda dowladdu waxaa looga baahan yahay in ay ururo badan oo ganacsi ay ku biirito si ganacsatada Soomaaliyeed ay u helaan ganacsigooda hormaro kala duwan.

WQ: Abdinaasir Yuusuf Aadan.

Dalka waxaa ka socda Gulud dagaal oo kama dambeys ah, kaasoo lagu soo afjarayo maleeshiyada arxanka daran ee alshabaab oo caadeystay daadinta dhiigga dadka abriyada ah.

Iyadoo ay jiraan abaaro daran ayaa dadka shacabka ah ee muddo dheer ku hoos jiray gacanta gumeysiga alshabaab ee maanta arkay iftiinka xornimada in sida ugu dhaqsiyaha badan loo gaarsiiyo gargaar cunto iyo agabka lagama maarmaanka u ah nolosha isla markaana lala gaaro booyado biyo ah.

Waxaa habboon in ay is daba socdaan xorreynta iyo gargaarka, waayo waxaa laga yaabaa in aad ka dul tagtaan dad aad u liita oo macluul halis u ah.

Hay’adda maareynta musiibooyinka iyo hay’adaha la midka ah waxaa looga baahan yahay in ay u muujiyaan dadaal dheeri ah una gurmadaan meelaha cusub ee u baahan taakuleynta.

Middeeda kale, dagaalka socdaa waa inuu ahaadaa saddax saf iyo taakuleyntii oo daba taagan, macnaha jiidda hore ee dagaalka waa inay ka dambeeyaan jiid labaad oo daba taagan iyo taakuleyntii oo daba socota.

Sidoo kalena, meel kastoo la xoreeyaa isla markaasba lagu wareejiyo ciidammada boliiska si ay usugaan amniga Meesha la xorreeyay iyadoo isla markaasna laga dhisayo maamul howsha toos u gala.

Iska soco ee dib usoo noqo suura gal maahan ciidanka milliteriga waa xoreynaya  booliskana wuu la wareegayaa meeshii la xorreeyaba si aan loo soo daba maryeynin maamulkuna adeeggii loo baahnaa ayay durbadiiba qanabayaan.

Howshu waa inay isdaba joog ahaataa, si dadka la xoreeyay aysan u dareemin wax firaaq ah oo Meesha ka bannaan.

Dhanka kale, madaxda ugu sarreysa dalka waxaa fiicnaan lahayd in ay ka muuqdaan jiidaha hore ee dagaalka si rikoor fiican ay dunida ugu yeeshaan iyo quluubta shacabkaba, waayo dagaalkan waa dagaal is xoreyn ah.

Dowladaha caalamka ee saaxiibada dhow ah waa inay dalka la soo gaaraan gargaar iyo gurmad deg deg ah taasoo micnaheedu yahay in dalku ku jiro laba dagaal oo kala ah mid argagixiso la dagaallan ah iyo mid abaar la dagaallan ah.

Sidaa daraadeed, si ay guusha u noqoto mid huban waa in howluhu isdaba socda.

Marka dagaalka noocaan ah oo kale  lala galayo argagixiso dalka ku raagtay waa in aan marna gadaal looga noqon waayo haddii tashuush yimaado oo meeshii la qabtay dib looga soo baxo argagixisadu waxay dib u laaynayaan dadkii maatida ahaa ee lagu kor dagaallamay taasina uma fiicna dadka deggan meelaha la xoreynayo, waa in wax badan laga fiirsadaa arrimaha noocaan ah oo keeni kara fashil.

Haddaad maqasho qaa’in wadan waa kan markan oo kale dhabar jabiya ciidammada dagaalka ku jirta oo sirtoodana siiya cadowga lala dagaallamayo, kaasii jisadiisu waa dil waana in la raacaa xeerarka dagaalka u yaalla.

Xilligaan soo qabashada argagixiso dagaal kaala soo horjeedda wax faa’iido ah ma laha ee wuxuu mudan yahay in uusan soo dhaafin barta lagu arko, waayo dal iyo dadba wax dambe uma tarayaan.

Xaqiiqo waxaa ah markay arkaan xanuunka xabadda in ay isa soo dhiibaan taasina uma geynin jaceyl ee waxaa ugeysay cabsi marka waa in loo fiirshaa sharciga iyo xeerarka militeri waxay ay ka qabaan argagixiso hubeysan ee dalkiisa duulaan ku ah, Kuwa ajnabiga ahna waa in barta lagu dilo waayo wuxuu soo doontay ayaa sidaa ahayd.

Talo kooxaha hujuumka ah ee qaadaya weerarka waxaa habboon in dagaalku lahaado bar hoggaamineed iyo taakulelynta, sida caafimaadka, rasaasta waa inay ka kala go’in dagaallamaha.

Waa in baleenka iyo qariidadduba si fiican loo dejiyaa waayo dagaal waa siyaasad iyo tab howlgelineed.

Taagtiiggu hadduu xumaado ama ay hagari ku jirtu badanaa dagaalkaasi guul lagama gaaro, taana waa mid muhiim ah.

Dardaaran:

Ciidammada ku jira jiidaha hore waa inay gacmaha is qabsadaan iyaga iyo shacabka is xilqaamay una naxariistaan dadka ay xoreynayaan marka ay gacanta usoo gasho degmo tuulo ama gobolba, waa inay tusaan dadka inay ka beddelan yihiin kuwii gumeysan jiray, waayo dadkan wax badan ayaa horay loogu shubay oo waxaa laga yaabaaba in uu kuu heysto gaalo qabsatay, taa daraadeed waa inay dadka wacdiyaan tusaan inay yihiin dowladda una sheegaan inay yihiin dad muslim ah oo aanay ahayn dad gaala ah.

Waayo qofkani isagoo reer miyi ah oo aan weli garaadsan ayaa la dul degay lagana dhaadhiciyay wax aan Alle iyo Rasuulkiisuba aysan raalli ka ahayn

Sidaa daraadeed, waa in gargaarka iyo taakuleyntuba ahaadaan dadka tabarta yar ay ahaadaan mid Alle looga cabsado.

Dalka Edatorial