Hanaanka Dowlad dhiska Jamhuuriyadda Federaalka Soomaliya oo soo maray heerar kala duwanaa kuwaas oo lahaa caqabadahooda ayaa marwalba ahaa mid koritaan sare samaynayey,sida hanaanka dhismaha Federaalka dhismaha Ciidanka iyo kaabayaasha dhaqaalaha ee kala duwan.
Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya Mudane Dr Xasan sheekh Maxamuud ayaa balanqaadadiisii ololaha doorashada waxa ka mid ahaa kor u qaadida waxbarashada dalka iyo in dhamaan adeegyada dowladda si siman loo gaarsiiyo dadweynaha,sidoo kale madaxweynaha ayaa maalmo ka hor ku dhawaaqay in Sanadka 2023 noqon doono sanadkii Adeegyadda Dowladda la gaarsiin lahaa dhamaan bulsho weynta Soomaaliyeed.

Wasiirka wasaaradda Waxbarashadda XFS ayaa dhowaan shaaciyey in Wasaaradda Waxbarashadu dadaal ugu jirto sidii dadweynaha Soomaaliyeed loo gaarsiin lahaa waxbarasho tayo leh isagoo wasiirka xusay in bilaha soo socda wasaaraddu qaadanayso oo hawlgelinayso 3000 oo macallinmiin cusub ah iyadoo wasaaraddu u qaadan doonto hab tartan furan ah shaqo-gelintooda si loo gaaro malaayiinta Soomaaliyeed ee aan fursad u helin in ay helaan waxbarasho tayo leh” Yoolka qaadashada macallimiinta cusub,qaybka ah in aan mudnaan gaar ah siino gabdhaha Soomaaliyeed ee waxbartay,macallimiinta farsamada,Macallimiinta dugsiyadda quraanka,dadka qaba baahiyaha gaarka ah iyo dadka ku nool deegaannada laga xorreeyey kooxaha khawaariijta” ayuu yiri wasiir Faarax Sheekh Cabdiqaadir wasiirka waxbarashadda XFS.

Hadda maanta waxa fulay mid ka mid ah balanqaadadii madaxweyne Xasan sheekh Maxamuud ka dib markii maanta Ra’iisul Wasaaraha Xukuumadda Federaalka Soomaaliya Mudane Xamse Cabdi Barre daah furay Imtixaanka shaqaaleysiinta Saddex kun oo Macallin oo ay qaadaneyso Wasaaradda Waxbarashada, Hiddaha iyo Tacliinta Sare.
Ra’iisul Wasaaraha ayaa kormeerey goobaha lagu qaadayo Imtixaanka oo ay kamid tahay Jaamacadda Ummadda Soomaaliyeed, waxa uu guul taariikhi ah ku tilmaamay in wasaaraddu shaqaaleyso tiro intaan le’eg oo macallimiin ah.

Ra’iisul Wasaaraha ayaa sheegay in Xukuumaddiisa Dan-Qaran ay ahmiyadda koowaad siineyso sidii canshuurta laga qaado dadka Soomaaliyeed dib loogu celin lahaa, si fursad waxbarasho loo siiyo Saddex Milyan oo carruur Soomaaliyeed, kuwaas oo gaaray da’dii waxbarasho.

Wasaaradda Waxbarashada oo hormuud u ahayd qabsoomidda Imtixaanka ayuu Ra’iisul Wasaaruhu uga mahadceliyey dadaalkooda, gaar ahaan dib-u-eegista hannaanka waxbarashada dalka,Imtixaanka Wasaaradda Waxbarashada, Hiddaha iyo Tacliinta Sare oo ka kala dhacaya 22 goobood oo ku yaal 11 magaalo oo dalka ah ayaa waxaa u fariistay 8 kun macallin.

Madaxweyne Xasan Sheekh oo hore uga tirsanaa bahda waxbarashada dalka ayaa waxa ka muuqda xog ogaalnimo dheeri ah oo uu u leeyahay baahida waxbarasho ee dalkeena taal waana sababta uu uga dhigtay mid ka mid ah tiirarka ugu weynaa ee balanqaadyadiisii ololaha doorashada in uu dib u dhis xooggan iyo horumarin dhanka tayada iyo tirada ba ku sameeyo hanaanka waxbarashada dalka.

Wasiirka Wasaaradda Qorsheynta, Maalgashiga iyo Horumarinta Dhaqaalaha XFS, Mudane Xildhibaan Maxamuud Cabdiraxmaan (Beenebeene) ayaa daah furay Shir weynaha Xalka Waara ee heer Qaran, halku-dhigiisuna yahay Tayeynta iyo isku-dubaridka wax ka qabashada barakaca, iyadoo loo marayo xal hormarineed, shirka oo mudo labo cisho ah ka socon doona Magaaladda Muqdisho.

Shir weynaha Xalka waara ee Heer Qaran waxaa kaso qeyb galay Wasiiro iyo Xildhibaano ka tirsan Dowaldda Fedaraalka Soomaaliya iyo Saaxibada Soomaaliya ka taageero Mashaariicda Hormarinta’

Shirka inta uu socdo waxa looga hadlay Xaalada abaaraha ka jiro soomaaliya  Xiligaan iyo Xal u helidda Dadka barakacayaasha ah ee Saameeyeen abaaraha iyo Dagaalada khawaarijta lagu jiro ee ka socda dalka.

Wasiirka Qorsheynta Maalgashiga iyo Horumarinta Dhaqaalaha Xukuumadda Federaalka Soomaaliya Mohamud Abdirahman Beenebeene  oo ka hadlay madasha ayaa sheegay in Soomaaliya ay tahay Meesha ugu badan ee ku nool yihiin Barakacayaasha’  isagoona sheegay in Dowaldda Soomaaliya ay ka go’an tahay xal u helida  Dadka soomaaliyeed ee Barakacayaasha ah.

Wasiirka waxa uu sidoo kale sheegay in ku dhawaad 3 malyin oo qof ay gaarayaan dadka barakacayaasha ah ee ku nool soomaaliya kuwaasi oo u baahan in laga caawiyo Waxbarashada,Caafimaadka iyo In dib u dajin loo sameeeyo.

Guddoomiyaha hay’adda Maareeynta Musiibooyinka Qaran Mudane Maxamuud Macallin Cabdulle oo ay wehliyaan howlwadeenno, iyo Lataliyayaal sare oo ka tirsan hay’adda ayaa maanta Muqdisho kula kulmay Wafdi ballaaran oo ka socday ururka iskaaashiga islaamka OIC oo uu hoggaaminaayay kaaliyaha xoghaya Guud ee arimaha bini’aadminimada, arrimaha bulshada iyo dhaqanka Danjire Tariq Cali Bakhet iyo Madaxa Xafiiska Muqdisho ee Ururka Iskaashiga Danjire Maxamed Bomba Maxamed

Guddoomiye Hay’adda Maareeynta Musiibooyinka Mudane Maxamuud Macallin Cabdulle ayaa mas’uuliyiinta uu la kulmay warbixin kooban ka siiyay xaaladda waddanka ee la tacaalidda Abaaraha iyo barakaca ay sababeen isbeddelka Cimilada iyo colaadahu, ayaa ka codsadey ururka islaamka garab istaag iyo taakulo.

Danjire Tariq Cali Bakhet oo ah kaaliyaha xogahaya guud ee arrimaha bini’aadminimada ee ururka iskaashiga islaamka OIC ayaa mujiiyay sida ay ururka uga go’antahay garab istaagga Soomaaliya, isaga oo ballan qaadey taakulo degdeg ah. Waxa uu sidoo kale ururku ballan qaadey sii wadista u qareemidda Soomaaliya iyo joogteynta taakuleynta.

Ra’iisul Wasaaraha Xukuumadda Federaalka Soomaaliya Mudane Xamse Cabdi Barre ayaa maanta daah furay Imtixaanka shaqaaleysiinta Saddex kun oo Macallin oo ay qaadaneyso Wasaaradda Waxbarashada, Hiddaha iyo Tacliinta Sare.

Ra’iisul Wasaaraha oo kormeerey goobaha lagu qaadayo Imtixaanka oo ay kamid tahay Jaamacadda Ummadda Soomaaliyeed, ayaa guul taariikhi ah ku tilmaamay in wasaaraddu shaqaaleyso tiro intaan le’eg oo macallimiin ah.

Ra’iisul Wasaaraha ayaa sheegay in Xukuumaddiisa Dan-Qaran ay ahmiyadda koowaad siineyso sidii canshuurta laga qaado dadka Soomaaliyeed dib loogu celin lahaa, si fursad waxbarasho loo siiyo Saddex Milyan oo carruur Soomaaliyeed, kuwaas oo gaaray da’dii waxbarasho.

Wasaaradda Waxbarashada oo hormuud u ahayd qabsoomidda Imtixaanka ayuu Ra’iisul Wasaaruhu uga mahadceliyey dadaalkooda, gaar ahaan dib-u-eegista hannaanka waxbarashada dalka.

Imtixaanka Wasaaradda Waxbarashada, Hiddaha iyo Tacliinta Sare oo ka kala dhacaya 22 goobood oo ku yaal 11 magaalo oo dalka ah ayaa waxaa u fariistay 8 kun macallin.

Dhanka kale Mudane Xamse Cabdi Barre ayaa ugu baaqay shacabka Soomaaliyeed ee degan goobihii waxbarashada dalka guud ahaan in ay banneeyaan, si loogu adeeggo ubadka Soomaaliyeed. Wuxuuna faray Hay’adaha Amniga iyo Wasaaradda Waxbarashada in ay iska kaashaadaan soo celinta goobahaasi.

Waxaa qortay Majaladda THE TIMES, Khamiis, February 23, 2023
By Fred Harter

Muddadii ugu horreysay ee Xasan Sheekh Maxamuud uu xilka hayo, 2012-kii ilaa 2017-kii, kooxda Al-shabaab ayaa ku guuldareystay inay dilaan Seddex jeer.

Markii ugu horreysay waxay isku dayeen inay hotel ku qarxiyaan, laba maalmood ka dib markii la doortay. Ka dib kooxda ayaa weerar gaadmo ah ku qaaday kolonyo uu la socday xilli uu ku sii jeeday dekedda koonfurta magaalada caasimadda ah ee Muqdisho. Intaasi kadib rag hubeysan ayaa gudaha u galay xarunta Madaxtooyada xilli uu gudaha u galayay, iyagoo ku qarxiyay Afaafka hore ee Madaxtooyada.

“Weli waxay isku dayayaan inay i dilaan, waqti walba,” Maxamuud ayaa u sheegay The Times isagoo fadhiya qolkiisa smart ee Addis Ababa Hilton, oo ah 1960-kii monolith ee xudunta u ah Degmada caasimadda Itoobiya, isaga oo ka qeybgalay shirkii Midowga Afrika ee todobaadkii hore. “Waxay iga dhigtaan bartilmaameedka koowaad, waxayna u balan qaadayaan lacag aad u badan qofkii dila Xasan Sheekh,” ayuu yiri.Halkii uu ka ahaan lahaa askarta aadka u hubaysan, faah faahintiisa ammaankiisa ee hoteelka waxa ay ahayd mid la yaab leh: dhawr nin oo qallafsan oo dhegaha wax ku sita, kuwaas oo dadka soo booqday albaabka Gudaha, oo ku fadhiya Kursi raaxo leh, Maxamuud si caadi ah

Tan iyo markii uu noqday Madaxweynaha Soomaaliya markii labaad bishii May wuxuu ku dhawaaqay “dagaal guud” oo ka dhan ah Al-shabaab, wuxuuna aaminsan yahay inuu ugu dambeyntii soo afjari karo amni-darrada u muuqata mid daba-dheeraatay ee Soomaaliya, ragaadisay sannado badan oo Muqdisho inteeda badan ka dhigtay darbi qarax iyo isbaarooyin.

Qoryaha dhexe ee istiraatijiyaddan “dagaal guud” waxa ay kobcinaysay kacdoonno isdaba joog ah oo miyiga looga soo horjeeday al-Shabaab oo ay wadaan qabaa’il Soomaaliyeed oo qaati ka taagan xukunka dulmiga ah ee Maleshiyaadka Al-shabaab, kuwaasi oo xagaagii la soo dhaafay ka bilowday deegaanka Hiiraan ee bartamaha Soomaaliya, markaasoo xubno ka tirsan beesha Xawaadle ay hubka u qaadeen Al-Shabaab, kuwaas oo canshuur baad ah ka qaadi jiray bulshooyinka la daalaa dhacaya abaartii ugu darneyd ee abid soo marta, Kacdoonnada Xididdada hoose ee la midka ah ayaa tan iyo markaas ku fiday meelo kale.

Dawladdii Maxamuud oo dareentay fursad, waxay si degdeg ah ugu dhaqaaqday inay taageerto dhaqdhaqaaqyada, iyadoo ku taageertay maleeshiyo beeleedka la magac baxay Macawisley oo wata saanad, gaadiid iyo taakuleyn caafimaad, iyadoo ku tiirsanayd sirdoon. Dhanka kale, Mareykanka ayaa la kulmay duqeymaha diyaaradaha aan duuliyaha laheyn, habkani waxa uu barbar socdaa kacdoonkii qabaa’ilka Ciraaq ee 2006kii-2007-kii,  markaas oo kooxo maxalli ah oo hubaysan ay ka ruxeen xukunkii jihaadiga ah iyaga oo kaashanaya milatariga Maraykanka.

Dadka qaar ayaa ka baqaya in awoodsiinta Maxamuud ee maleeshiyo beeleedka ay keeni karto in mustaqbalka xasilooni daro ay ka dhalato, gaar ahaan haddii ay dhexdooda dagaalamaan ka dib markii ay meesha ka baxeen mujaahidiinta Maxamuud iyo la-taliyeyaashiisa ayaa ku gacan-sayray fikraddan, iyagoo sheegay in dhaqdhaqaaqa maleeshiyada uu si buuxda u maamulo ciidanka qaranka, Madaxweyne Maxamuud ayaa sidoo kale beeniyay sheegashada ay dowladiisa ku sheegtay in ay hub ku wareejisay beelaha. “Dowladda Soomaaliya hub ma siiso shacabka jooga miyiga Soomaaliya, qof walba Qorigiisa ayuu heystaa… waan isku xoojineynaa”.

Ilaa hadda, habka “dagaalka guud” ayaa u muuqda inuu shaqeynayo. Dhowr magaalo oo waaweyn iyo waddooyin ayaa dib ugu soo laabtay gacanta dowladda. Maxamuud ayaa sheegay in muddo labo todobaad gudahood ah ay ku dhawaaqi doonto in Khawaarijta ay ka saarayaan gobollada dhexe ee Hirshabeelle iyo Galmudug. Intaa ka dib waxaa diirada lagu saari doonaa sidii al-shabaab looga saari lahaa deegaanada ay kaga harsan yihiin koofurta.”Waan ku daba jirnaa iyaga, waan ku daba jirnaa,” Maxamuud ayaa yiri, isagoo raaciyay: “Tuulooyinka intooda badan halkaasi  in ka yar 50 qof ay ku nool yihiin, hadda ma joogaan.”, isla markaana, Maxamuud waxa uu kordhiyay dadaallada uu kaga hortagayo fariinta jihaadka ah ee al-Shabaab, isaga oo garwaaqsaday in “markii aan ka adkaanno ciidan ahaan fikirku wuu sii jirayaa”.

Waxa uu u magacaabay Wasiir , kaasi oo hore u ahaa   ururka Al-Shabaab, isaga oo u magacaabay wasiirka arrimaha diinta, bishii horena waxa uu ururiyey 300 oo culimo ah, kuwaas oo soo saaray fatwo ka dhan ah kooxda. Qayb kale oo ka mid ah “dagaalkii guud” Maxamuud ayaa daba socda dhaqaalaha Khawaarijiinta. Sannadkii 2020-kii cilmi-baarayaashu waxay ku qiyaaseen in al-Shabaab ay soo ururin jirtay ugu yaraan £ll milyan bishii – in ka badan inta ay dowladda federaalka sameyso – inta baadda ah ee ganacsatada iyo xitaa shaqaalaha rayidka ah.

Waxaas oo dhami waxay muujinayaan in laga go’ay hab-dhaqankii maamulladii hore oo uu ka mid ahaa, kuwaasi oo ku guul-darraystay inay wax ka ogaadaan dadka deegaanka, ayuu yiri. “Al-Shabaab waxaan la dagaalamaynay 15 sano, dagaalkan wuxuu ku socday heerar kala duwan waqtiyo kala duwan,” ayuu yiri Maxamuud. “Markii hore waxa ay u badnaayeen fikrado laga keenay meelo ka baxsan Soomaaliya, laba qodob oo kaliya ayay ku dhisnaayeen, mid waxa uu ahaa in Al-Shabaab la wiiqo, midda kalena waxa ay ahayd in Al-Shabaab la xakameeyo, si aysan ugu gudbin inta kale. Labada istaraatiijiyadood waxay lahaayeen hal arrin oo wadaag ah.

labadaba waxay isticmaaleen hab militari oo keliya.”Taa beddelkeeda, Maxamuud waxa uu aad u danaynayaa in uu ku nuux-nuuxsado in hab cusub oo uu ku dhaqmayo ay ku xiran tahay “ururinta dadka” Waxa uu yiri: “Tani waa midda cusub, in aan dagaalka [shabaabka] aan gaarsiinay heerkii ugu hooseeyay, oo aan gaarsiinay dadka.”Habkaas, ayuu ku andacoonayaa Maxamuud, in ay al-Shabaab u ekaysiisay “kalluun biyo la’aani hayso”, oo aan awoodin in ay ku dhex dhuuntaan dadka, ama ay ku soo rogaan canshuurtooda.

Guulaha uu Maxamuud ka gaaray Al-Shabaab ayaa ku soo beegmaya iyadoo howlgalka nabad ilaalinta Midowga Afrika oo ka kooban 18,500 oo askari ay isku diyaarinayaan in ay ku wareejiyaan ciidamada qaranka Soomaaliya ka hor inta aysan ka bixin dhamaadka 2024-ka. Midowga Afrika ayaa Soomaaliya ku sugnaa 15 sano kaddib markii uu yimid 2007-kii, balse hadda waa uu socdaa. hooseeyo dhaqaalaha loo baahan yahay in lagu sii joogo dalka. Ma cadda in ciidanka ama hay’adaha amniga qaranka ay diyaar u noqon doonaan waqtiga.

Iska horimaadkii ugu dambeeyay ee dhex maray cutubyo ka tirsan ciidamada ayaa yimid labo sano ka dib markii ciidamada booliska ay rasaas ku fureen hotelka Maxamuud, xilli uu ku guda jiray ololaha doorashada Madaxweynaha oo ah musharax mucaarad ah. Doorashada ayaa waxaa hareeyay gacan ka hadal ka dib madaxweynihii ka horeeyay Maxamuud; Maxamed C/laahi Maxamed Farmaajo, ayaa isku dayay inuu si aan sharciga waafaqsanayn xilka ku kororsado, iyadoo siyaasiyiintu ay u adeegsadaan Nabad Suggida danahooda gaarka ah.

Maxamuud ayaa ballan qaaday in uu soo afjari doono “siyaasadeyntan” lagu hayo hay’adaha amniga, iyadoo la dardargelinayo qorista ciidamada ka hor inta aysan xilka kala wareegin ciidamada nabad ilaalinta. Wuxuu kaloo soo jeediyay in lala xaajoodo madaxda Al-Shabaab iyo in la cafiyo kuwa towbad keenka ah ee darajada hoose.

“Haddii ay jiraan canaasir doonaya in ay dhaleeceeyaan fikirka xagjirka ah, cambaareeyaan mabda’a argagixisada, oo ah muwaadiniin caadi ah ama xitaa siyaasiyiin ama ganacsato, aad ayay u soo dhaweynayaan,” ayuu yiri.

XIGASHO SONNA

Raiisul wasaaraha XFS Mudane Xamse Cabdi Barre ayaa si rasmi ah u furay imtixaanka macalimiinta cusub ee u tartamayo seddex kun oo macalin oo ay dowladda Soomaaliya qaadaneyso.

Imtixaanka waxaa ka qaybgalaya 8000 oo macallin, oo ku galaya imtixaanaadka 22 goobood oo ku kala yaala 11 magaalo oo ka tirsan dalka.

3800 oo macalimiin ah ayaa waxaa uu imtixaanka saakay uga farmay xarunta jaamacadda Umadda ee degmada Xamarweyne.

Wasaaradda waxbarashada XFS ayaa sheegtay in Gobolka Banaadir laga qaadanayo kun macalin oo ka mid ah saddexda kun ee macalin oo dalka oo dhan laga qaadanayo.

Dadka ka qeybgelayay imtixaanka ayaa waxaa kamid ah Hooyo Xamdi Maxamed Xusseen oo ah Hooyo umul  ah oo heysata gabar 8-cisho jirta,Sidoo kale sayga Xamdi Maxamed Cabdi Cali ayaa kamid ah macalimiinta imtixaanka gelaysa.

Wasaaradda Deegaanka iyo Isbedelka Cimilada Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa soo saartay digniin la xariirta fuustooyin aan la aqoon waxa ku jira oo lagu arkay deegaanka Cadale, kuwaas oo muddo dheer yaallay xeebta Degmada Cadale ee Gobalka Shabeellaha Dhexe.

Hamahaan ayey walaac ka muujiyeen dadka degaanka,iyagoo uga shakiyey in ay ku jiraan walxo kiimiko iyo sun ah

Qoraal ka soo baxay wasaaradda Deegaanka iyo Isbedelka Cimilada XFS ayaa lagu sheegay in wasaaradda sida ugu dhaqsiyaha badan ay u qorshayneyso in ay koox khubaro ah u saarto arrintan, kuwaas oo baaris ku sameeyn doono hamahaasi looga shakisanyahy in walx kiimiko ah ay ku jiraan,si deg deg ahna ku gaari doona deegaanka Cadale ee gobolka shabeellaha Dhexe.

Wasaaradda ayaa sidoo kale xariir la sameeysay maamulka degmada Cadale, waxaana la isla meel dhigay in si kumeel gaar ah loo xiro aagga ay fuustooyinku yaallaan inta baaris rasmi ah looga sameynayo si loo hubiyo badqabka bulshada iyo deegaanka,iyadoona la faray shacabka degaanka in ka fogaadaan haamahaas inta laga hubinayo waxyaabaha ku jira, si loo ilaaliyo Bedqabka cafimaad ee bulshada dagan Cadale.

Ciidamada Hay’adda Nabadsugida iyo Sirdoonka Qaranka Soomaaliya ee Duufaan  iyo Ciidamada Booliiska ayaa xalay holwgallo qorsheysan ka fuliyay xaafadaha degmada Kaaraan ee gobolka Banaadir, halkaa oo maalmihii ugu dambeysay ay falal amni darro ka dhacayeen.

Inta uu howlgalku  socday ayay ciidamada ku beegasadeen guryo lagu tuhmayay inay ku sugan yihiin Kooxo Ciyaal weero ah iyo kooxa kale oo burcad ah kuwaa oo dhibaata u geysan jiray dadka shacabka ah ee dagan degmada karaan islamarkaana ay ciidamda gacanta kusoo dhigeen.

Taliyaha Ciidamada Hay’adda Nabadsugida iyo Sirdoonka Gobolka Banaadir Muxudiin warbac oo howlgalka qeybka ahaa ayaa kormeeray Goobaha ay howlgallada ka socdeen, isaga oo Ciidamada ku bogaadiyay xaqiijinta amniga.

Howlgalkaan Ciidamada Hay’adda Nabadsugida iyo Sirdoonka Qaranka Soomaaliya ee Duufaan iyo  Ciidamada Booliska ka sameeyeen degmada Kaaraan ayaa ahaa mid salka ku hayay xaqiijinta amniga degmada oo maalmihii danbe falal amiga lidi ku ah ay ka dhacayeen.

Guddoomiyaha Golaha Shacabka Baarlamaanka Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya Mudane Sheekh Aadan Maxamed Nuur (Madoobe) ayaa booqday Safaaradda Soomaaliya ay ku leedahay dalka Ciraaq, waxaana ku soo dhaweeyay danjiraha Soomaaliya ee Ciraaq Amb. Liiban Sheekh Maxamuud (Maalinguur), qunsulka iyo madaxda sare ee kala duwa oo ka howl gasha safaaradda.

Danjiraha Soomaaliya ee Ciraaq ayaa Guddoomiyaha warbixin ka siiyay sida ay u shaqeeyso safaaradda, isagoona sheegay in marxalado adag oo kala gedisan ay soo martay safaaradda isla-markaana xaaladahaas adag loogu shaqeeynaayo dalka iyo dadka Soomaaliyeed looguna adeego dowladnimada dalka.