Khawaariijtu waa kuwa ilaahey ku been abuurtay rasuulkiisana la dagaalay asxaabtii nabigeennana laayay sida qulufaa’u raashidiintii, way soo bixi jireen laakiin walala dagaali jiray waana la dhameyn jiray haddana muddo markii la joogaba way soo baxaan.

Haddaba sababta kaliftay maxay ahayd in khawaariij ay soomaaliya soo beegsato gabbaadna ka dhigtaan iyagoo diinta kusoo gabanaya, taasi way iska caddahay waayo khawaariijtu waxay ogyihiin in dadka soomaalida ah ay yihiin kuwo diintooda ku dheggan oo aysan jirin meel kale oo laga soo geli karo ilaa iyo diinta mooyaane,

Khawaariijtan soomaaliya isku soo baheysatay waa saldhiggooda ahaa dalka afganistaan waxayna ahaayeen urur xag jir ah oo la dhihi jiray alkhaacida oo ay ilaa haatanba ka mid yihiin waana halka looga soo shubo shidaalka.

Ururkan ayaa waxaa maamul guud ahaa ninkii la oran jiray usaama bin laadan kaasoo asalkiisu ka soo jeedo yemen laakiin ku dhashay dalka sacuudiga waxayna heysteen dhalasho sacuudinimo waxaana qoyskooda leysku oran jiray reer binlaadin.

Waa qoys hanti badan ku leh dalka sacuudiga, ninkaas usaama bin laadin ah waxaa ugu dambeyntii dilay ciidammada mareykanka.

Haddaba ku kalifay in ururka alkhaacidaa faraciisa soomaaliya ee alshabaab waxaa sabab u ah ka dib markii ay arkeen fursad laga faa’iideysan karo, taasoo ahayd dagaalladii ka socday dalka ee qabaliga ahaa taasina waxay al-khaacida u sahashay in ay soomaaliya soo galaan kana fushadaan wixii ay doonaan gumeysi iyo cunaqabteynna ku riday shacabka soomaaliyeed, waana midda ilaa iyo hadda loo tabar la’yahay in si fudud dalka looga saaro, waxayna ahayd arrintaasi bidaari sibiq bay kugu gashaa ummadda soomaaliyeedna goordambe ayey kusoo baraarugeen arkeen in yihiin dad aanba xor ahayn sidii la rabanna laga yeesho.

Teeda kale, khawaariijta nooc kasta ay yihiinba adduunka ayaa kuwada kacay oo arkay shartooda iyadoo sidoo kale la arkay koox la magac baxday daacish iyagana ay arkeen in soomaaliya tahay fursad ay kusii wadi karaan halgankooda kuna faafi karaan afkaartooda gurracan.

Taas ayaa ka dhigtay in dalkeennu noqdo bahalo galeen khatar ah dunidana ay ka muujiyaan cabsi badan.

Fallilaahi xamdi haatan waxaa la joogaa in shacab iyo xukuumadba la wada arkay khatarta khawaariijta waxayna madaxda dalka ugu sarreysa go’aamiyeen in dalka laga tirtiro khawaariijta iyo fikirkoodaba, waxaana lagu qaaday dagaallo isdaba joog ah iyagoona laga qabsaday meelo badan oo kolkii hore ay ku taamayeen amiirrona ay ka ahaayeen.

Khawaariijta soomaaliya waxaa usoo baryay wax badan waa ay ku jireen farxad iyo nagaasho, balse haatan kuma ladaan nabad oo waa la raad gurayaa waxaana la raadinayaa nolol iskaa dhaafee geeridooda xitaa waa la gubaayaa, waxay noloshu bidday in ay gabbaad ka dhigtaan godod ay ka qoteen geedaha jirridooda.

Iyadoo shabaab ama khawaariijta guud ahaan lagu soo rogay cunaqabateyn dhankasta ah haddey noqon lahayd xagga Maaliyadda, hubka, raashinka waxaana la beegsadaa meel kasta oo lagu sheego in ay khawaariij ku sugan tahay.

Waa niman dhib badan oo noloshii u diiday ummadda soomaaliyeed ka dib markii ay muujiyeen cadowtinimadooda dhabta ah, iyagoo bulshada soomaaliyeed ka gubay guryihii ay ku hoyanaayeen, ceelashii biyahana sun ku wada shubay si dadka ay u wada dhintaan idiyoolajiyada iyo fakarka noocan ahi waa mid aysan ka suurtoobin ruux muslim ah oo qiraya ashahaadka.

Dalka Edatorial

Xiddigaha Geeska

Suugaanta casriga ee soomaalida waxaa moosh ka ah qasiidooyin ay hal-abuurayaashu ugu talo galeen inay dadweynaha ku dhiiri-geliyaan soonka iyo ku dadaalidda waxyaabaha wanaagsan ee abdaha gaarka leh inta bishan lagu jiro.

Qasiidooyinkaa oo aynaan qormadan ku soo wada koobi karin waxaa kamida: erayadan”

Waa bishaan sugaynee

Illaahay na siiyee

Soomaa ramadaanka” oo ay qaaday Hibo nuura, waxayna tilmaamayaan inuu soonku yahay kansho iyo liibaan la sugayay oo illaahay cawo iyo ayaan inoo siiyay, inaanu ka faa’iidaysanaahina ay lama-huraan tahay.

Jeer kale waxaa la hadlayaa ramadaanka qudhiisa oo la leeyahay soo dhowaw bal ila dhadhanso oo ila dhuux tuducan dhaabadda leh oo ay dhawr hoobal si wadajir ah isugu jiibinayaan ”

Marxab yaa ramadaan

Marxab marxab yaa ramadaan.

bishuu mageceedu

Bilaha u mudnaa

Macbuud ku amaanay

Miyaa ramamaan?”

Bal ayana eeg qasiidadan caanka ah ee laga yaabo inaad in badan maqashay balse aanad nuxurkeeda si xeel-dheer u shiiqsan:

“Qur’aankiyo xadiiskiyo

Xuduudkii illaahay

Xabiibkii udgoonaa

Xadiiskiisa raacoo

Xanaaneeya diintoo

Xoogeeya soonkoo

Bisha soon xurmeeyoo

Nafta xakameeyoo

Aakhiro xasuus”

Inta bishan lagu jiro waxaa la xidhaa jafaliilaha”sheydaanka” oo balaayadu oodantahay, barakaduna waa durdur, hal-abuurkii meerisyadan falkiyayna arrintaa kama il-duufine bal sida uu u tibaaxay ila arag:

” ramadaan bilataye bil kheyr

Balaayadii way af-xirantahaye bil kheyr

Waajibkii rabbi uu na barayee

Bishaarana nabigu yiriye

Barwaaqadii mu’miniintay bil kheyr

Addoonka sodonkeeda beri

Intuu ballan-qaaday sooma

Illaah boqorkaa abaalmarin

Ramadaan bilataye bil kheyr

Bur baa lagu xiray ibliiskee bil kheyr

Deeqduu rabbigeenu bixiyee

Rasuulkana bara ka yiriyaa

Muslinku beeraqaye bilkheyr”.

Qasiidan halmuceedka leh ee ay qaado hoobalada Khadiijo foodey ayaa iyana ku qotonta dulucdii xadiiska  ee ahayd kolkuu soonku dhasho waxaa la yiraahdaa”ciddii shar waday gaabso, ciddii kheyr waddaay soo dhowaw” bal haddaa aan wada dhuuxno:

“Balo riixaay sharta raaraay ramadaanay

Rugtii uu kherku lahaayay ramadaanay

Rasuulkeenii muxamed rabbi tuu soo faray

Annana aan ku raacnaay ramadaanay”.

Hoobaladdii weyneyd ee Faadumo Qaasim Hilowle (AUN) ayaa iyana jeer qaaday mirahan ashqaarka leh”

waa bishee wacneydee

Waanada rasuulku

Wanaag ay ku sheegtay

Werwerkaa aduunka

Lagu waari maayee

Wacdiga adkeeyaa”

Allaha  u naxariistee halyeeyadii seynab Cali Baxsan ayaa  jeer ku luuqaysay qasiidadan macaan ee soo socata:

“Ramadaanka nin soomay

Soddonkeeda dhammeeyay

Sakadeedana dhiibay

Sifihii lagu sheegay

Janno way u sugnaatay”

Guud ahaan suugaantaasi waa guubaabo dadka ku tirtirsiinaysa inay Lama-dhaafaanka uu Illaahay faray si wacan u gutaan, sidoo kale waa madadaalo loogu talo-galay in amminta dheer ee dharaara ramadaanka laysku ilowsiiyo, xiiso iyo firfircoonina laga helo.

WQ: Abwaan Hareeri