Afhayeenka Wasaaradda Gaashaandhiga xukuumadda federaalka Soomaaliya Generaal Cabdullaahi Cali Caanood oo la hadlay warbaahinta qaranka ayaa xaqiijiyay in maanta ciidamada xoogga dalka si buuxda ula wareegeen deegaanka Budbud oo ka tirsan gobolka Galgaduud.

“ Ciidanku saakay wuxuu si buuxa ula wareegay deegaanka Budbud, Budbud waa tuulo weyn oo degmo u dhiganta, dad badanana deggan yahay, maanta waxay gacanta ugu jirtaa oo saakay la wareegay ciidamada xoogga dalka Soomaaliyeed oo kaashanaya Daraawiishta Galmudug,”  ayuu yiri Generaal Caanood.

Sidoo kale, Ciidamada xoogga dalka oo kaashaanaya Daraawiishta Galmudug iyo dadka deegaanka ayaa ku guuleystay howlgallo maalmihii u dambeeyay ay wadeen in ay gacanta ku dhigaan deegaanada Ceel Axmed, Saban-sablaale iyo  Ceel Cali Xasan oo dhammaantood hoostagta degmada Galcad ee gobolka Galguduud.

Ciidamada xoogga dalka ayaa hadda ku sii daba jira firxadka kooxda Khawaarijta, kuwaas oo dhibaato xooggan ku hayay shacabka ku dhaqan deegaannada la xoreeyay.

Dhammaan deegaannadan laga xoreeyay Khawaarijta ayaa ah kuwo muhiim ah,islamarkaana leh dhul aad u qurux badan, kuna wacan dalxiiska, waa dhul doog leh oo xareedu Biyo dhigtay, barwaaqada iyo dhirta cagaarana Alle ku manaystay  oo maanta xor ka ah Khawaarijta Al Shabaab.

Jilib- Ugu yaraan 10 dhagar-qabe oo ka wada tirsan ayaa ku geeriyootay labaatameeyo kalana dhaawacyo xooggan ayaa kasoo gaaray dagaal culus oo khawaarijta Al-shabaab ku dhex maray meel ku dhow degmada Jilib ee gobolka Jubbada dhexe.

Dagaalka oo si gaar ah uga dhacay halka lagu magacaabo Yaaq shabeel oo u dhexeysa Kaam jirroon iyo Beexaani ayaa geystay qasaara baaxad leh oo labada dhunac soo kala gaaray, sida ay xog hoose ku heshay warbaahinta Qaranka.

Dagaalka ayaa yimid markii horjooge lagu magacaabo Ismaaciil Booroow kana soo jeeda degmada Xuddur ee gobolka Bakool uu kasoo goostay khawaarijta, taas oo sababtay in koox daacad u ah dhagar-qabe Mahad Karratay ay weerar ku qaadaan.

Horjooge, Ismaaciil Booroow ayaa haysta malleeshiyaad ku heyb ah kuwo isaga ku feker ah oo ka gadoodsan dhaqannada gurracan ee kooxda khawaarijta, halkaas oo ay saddexdii cisho ee lasoo dhaafay ku dagaallamayeen isaga iyo garabka dhagar qabe Mahad Karratay.

Kooxda Khawaarijta Al-shabaab ayaa waxaa waayadii dambe soo food saaray argagax iyo cabsi fara badan markii ay Ciidamada Xoogga dalka iyo kuwa deegaanku ay ku qaadeen guluf xooggan oo lagaga xoreeyay dhul badan oo ay ka arriminayeen, taas oo keentay kala shaki iyo in ay dhexdooda dagaallamaan.

Xuddur- Dowladda Saldanadda dalka Cumaan ayaa maanta deeq ka kooban raashiinka noocyadiisa kala duwan waxa ay gaarsiisay degmada Ceel barde ee gobolka Bakool.

Deeqdan ayaa waxaa ka faa’iideystay 1000 qoys oo ka mid ah dadka dan yarta ah oo ku badan qoysaskii dhowaan kasoo bara kacay abaarta iyo colaado ka dhacay gobolka, kuwaas oo ay dhaafeen xoolihii ay dhaqanayeen.

Saldanadda Cumaan ayaa bilkasta oo Ramadaan ah waxay qaar kamid ah goballada dalkeenna geysaa raashiin, kaas oo ay ka faa’iideystaan dadka danta yar ee abaaraha iyo musiibooyinka dabiiciga saameeyeen.

Dhuusamareeb- Ciidamada xoogga dalka iyo dadka deegaanka ayaa Khawaarijta kala wareegay Tuulada Ceel Cali Xasan oo hoostagta degmada Galcad ee Gobolka Galgaduud.

Taliyaha Guutada 3aad ee qaybta 27aad, Ibraahim Yuusuf iyo Taliyaha Guutada 4-aad ee Qaybta 27aad ee xoogga dalka ayaa qarbaahinta Qaranka u sheegay in ciidamada ay miinooyin badan ka bixiyeen jidka xariiriya tuulooyinka uu ka socdo howlgalka.

Khawaarijta oo u adkeeysan wayday cududda ciidanka xoogga dalka iyo dadka deegaanka ayaa banneeyay in ka badan 20 fariisin oo ay ku lahaayeen deegaannada hoos taga Magaalada Galcad.

Guddoomiyaha Gobolka Banaadir Ahna Duqa Magaalada Muqdisho Mudane Yuusuf Xuseen Jimcaale (Madaale) ayaa maanta socdaal ku maray xaafado ka tirsan Magaalada Muqdisho, halkaasi oo uu kula kulmay  qaar ka mid ah Bulshada qeybahooda kala gedisan si uu kaga dhageysto talooyin ku aadan Horumarka iyo Amniga Caasimadda Muqdisho.

Duqa Muqdisho ayaa la wadaagay bulshadii uu la kulmay in Maamulka Gobolka Banaadir u-diyaar garoobayo olole ku aadan Nadaafadda iyo Bilicda Caasimadda maaddaama la guda galay xilli roobaad.

Guddoomiyaha ayaa dhinaca kale bulshada kula dardaarmay in lagu garab siiyo maamulada Degmooyinka iyo Deegaannada Bilicda iyo Nadaafadda Caasimadda, isla markaana wada-shaqeyn dhaw lala yeesho maamulada iyo laamaha Amaanka si loogu hortago Garanwaaga iyo Dhagarta Khawaarijta.

Addis Ababa- Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya Mudane Xasan Sheekh Maxamuud iyo wafdi uu hoggaaminayo ayaa gaaray magaalada Addis Ababa, halkaas oo ay kaga qayb gelayaan shir saddex geesood ah oo ay yeelanayaan dalalka Soomaaliya, Itoobiya iyo Talyaaniga.

Shirkan saddex geesoodka ah ayaa hoggaamiyeyaasha saddexda dal waxa ay ka arrinsanayaan dib-u-habaynta iskaashiga ka dhexeeya iyo mideynta qorsheyaasha ku qotama xiriirka diblumaasiyadeed, dhaqaale iyo amni, iyadoo la gorfeynayo xal u helidda caqanadaha ay wadajirka u wajahayaan dalalkan.

Madaxweynaha iyo Wafdigiisa ayaa soo bandhigi doona aragtida Dowladda Federaalka Soomaaliya ee ku aaddan mustaqbalka xiriirka soo jireenka ah ee dalalka Soomaaliya, Talyaaniga iyo Itoobiya, sidoo kale dadaalada dowladda Soomaaliya ee ku wajahan la dagaallanka argagixisada, guulaha laga gaaray dib u xoreynta deegaannada iyo muhiimadda ay leedahay in la xoojiyo iskaashiga heer gobol.

Ciidanka Kumaandooska XDS ee Danab ayaa maleeshiyaadka khawaarijta Al-shabaab kala wareegay goobo cusub iyo difaacyo  ay ku lahaayeen deegaanada Geryaale, iyo Ceel-juqoow, uu dhaca gobolka Gaal-guduud.

Majirin wax iska caabin ah oo Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed ay kala kulmeen la wareegista deegaanadaasi cusub iyo difaacyada Khawaarijta Al-shabaab,gaar ahaan goobo gabbaad ah oo isugu jiray godad iyo dhul howd ah.

Taliyaha ururka 4-aad guutada 16-aad ee kumaandooska XDS ee Danab Laba xidigle Cabdulaahi Mustaf ayaa Wakaaladda Wararka Soomaaliyeed ee SONNA u sheegay in khawaarijta ay ka nadiifiyeen god kasta iyo geed kasta oo ay gabaad kadhigan jireen.

Xilligaan waxaa socda  howlgallo dheeraad ah oo lagu baacsanaayo kooxaha khawaarijta,waxaana warku intaa ku daray in goobohii lala wareegay lagu sameeyay baaritaanno qeyb ka ah xasilita halkaasi.

Ergeyga gaarka ah ee Madaxweynaha JFS u qaabilsan Gurmadka Abaaraha Md. Cabdiraxmaan Cabdishakuur Warsame ayaa ka qeyb galay dood la xariirtay sidii xal loogu heli lahaa sugnaanta cuntada dunida,kaas oo barbar socday shir ka dhacay magaalada Washinton oo ay soo qaban qaabiyeen Bangiga Adduunka (WB) iyo Hay’adda Lacagta Adduunka (IMF).

Shirkaan oo ah mid sanadle ah,isla markaana loogu magac daray Kulamada Gu’ga (Spring meetings),waxaa ka qeybgalay madaxa Hey’adda Ganacsiga Adduunka (WTO), madax ka socotay Bankiga Adduunka, Wasiirrada Horumarinta Caalamiga ah ee dalalka Ingiriiska, Denmark iyo masuuliyiin kale,

Shirkaan ayaa diiradda lagu saaray siyaabaha wax looga qaban karo sugnaan-la’aanta cuntada oo ka dhalata colaadaha, saboolnimada, xaalufinta degaanka, fatahaadaha, abaarta iyo arrimo kale.

Ergeyga ayaa kulanka la wadaagay fursadaha iyo caqabadaha is hareer yaal ee Soomaaliya ka saari kara dhibaatada cunto yaraanta iyo ku tiirsanaanta kaalmada shisheeye, isagoo xusay in Soomaaliya aysan kaalmo raadsi keliya ahayn ee ay miiska soo saarayso khayraad dabiici ah, bulsho ruux iyo firfircooni ganacsi leh, dal ahmiyad juqraafi siyaasadeed leh iyo dhallinyaro firfircooni, hal abuur iyo hami sarreeya leh.

Ergeyga ayaa horraanba muujiyay muhiimadda ay leedahay maalgalinta mashaariicda dhisaysa adkaysiga bulshada, ka soo kabashada iyo horumarka, sida; in Soomaaliya lagu gacansiiyo maalgashiga dhanka beeraha, xoolaha, kalluumaysiga,macdanta iyo shidaalka si ay u daboolaan baahida conto yarida, loogana kaaftoomo gurmadka degdegga ah iyo deeq aan wax ku ool ahayn.

Kulamada Gu’ga (Spring meetings) oo sanadkaan ka dhacaya magaalada Washington ee dalka Mareykanka ayaa looga hadlayaa arrimo kala duwan oo quseeya caalamka oo ay ku jiraan,ciribtirka faqriga, horumarinta dhaqaalaha, waxtarka gargaarka iyo dhacdooyin kale oo diiradda saaraya dhaqaalaha adduunka,horumarka caalamiga ah iyo hannaanka maaliyadeed ee dunida.

Daadadka webiyada ee ka dhashay roobabka lixaadka leh ee ka da’aya Soomaaliya waxay keeni karaan soo ifbaxa iyo in ay dillaacaan cudurrro halis ah oo ka dhallan kara biyaha ,sidaasi waxaa digniin ku bixiyay hay’adda Qaramada Midoobay u qaabilsan bini’aadantinimada.

Xafiiska Qaramada Midoobay u qaabilsan isku xirka arrimaha bini’aadantinimada ee OCHA ayaa sheegtay in roobabkaan ay ku soo aadeen xilli ay jireen  cudurka Daacuunka iyo shuban biyoodka oo laga soo sheegay  maamul goboleedyada Jubaland, Koonfurta Soomaaliya iyo Koonfur Galbeed.

OCHA, oo soo xiganaysa tirokoob ay soo saartay Wasaaradda Caafimaadka, ayaa sheegtay in ugu yaraan 4,000 oo kiis oo looga shakisan yahay daacuunka iyo 17 dhimasho oo xidhiidh la leh laga soo sheegay 27 degmo tan iyo bishii Jannaayo, sida ay ku warrantay wakaaladda wararka ee Xinhua.

Waxa ay intaa ku dartay in daadadka ka dhashay roobabka ay saameeyeen in ka badan 1,75,000 oo qof oo ku nool Soomaaliya tan iyo bilowgii xilli roobaadka ee bartamihii bishii March, kuwaas oo 140,000 oo ka mid ah ay barakaceen.

“Haddii roobab mahiigaan ah ay ka da’aan Soomaaliya iyo dhulka sare ee Itoobiya inta lagu jiro xilliga, waxaa la qiyaasayaa in fatahaadaha wabiyada ay saameyn karaan ilaa 1.6 milyan oo qof, iyadoo in ka badan 600,000 ay ku barakici karaan,” OCHA ayaa sidaa ku digtay.

Waxa ay sheegtay in barakaca ugu badan uu ka dhici doono deegaannada kulul ee ku teedsan webiyada Jubba iyo Shabeelle, iyo qeybo ka mid ah gobollada Baay iyo Banaadir, iyadoo horay fatahaado ay uga dhaceen deegaannada Galmudug, Puntland iyo Somaliland.

OCHA ayaa sheegtay in in ka badan 21 qof ay ku dhinteen daadad ka dhacay degmada Baardheere ee dowlad goboleedka Jubaland, kadib roobab xooggan oo da’ay 21-kii ilaa 24-kii bishii March.

Roobabkaan culus iyo daadadka ayaa yimid kaddib shan xilli oo abaar ah oo keenay barakaca in ka badan 1.4 milyan oo Soomaali ah iyo dhimashada 3.8 milyan oo xoolo ah tan iyo bartamihii 2021, ayay tiri hay’adda Qaramada Midoobay.

Wasiirka Wasaaradda Amniga Gudaha XFS Mudane Maxamed Axmed Sheekh Cali (Doodishe) ayaa Magaaladda Belgrade ee Dalka Serbia Tababar ugu soo xiray qaar kamid ah ciidanka ilaalada gaarka ah ee Madaxtooyada iyo Madaxweynaha JFS, kuwaas oo Muddo Afar bil ah Tababar Sare ku qaatay dalka Serbia.

Munaasabadda Xiritaanka waxaa ka qeybgalay Wasiirka Arrimaha Gudaha iyo Amniga Serbia Mudane Bratislav Gasić, Danjiraha JFS u fadhiya Jamhuuriyadda Serbia Mudane Maxamed Cabdullaahi Axmed iyo Saraakiil ka tirsan Dugsiga Tababarka Ciidamada gaarka ah Marshal Josip Broz Tito.

Wasiirka Amniga Gudaha XFS Mudane Maxamed Axmed Sheekh Cali (Doodishe) ayaa Dowladda Serbia uga mahadceliyay garab istaaga iyo Taageerada ay u muujisay Soomaaliya,isagoo sheegay in  ciidankaan ay ka qeyb qaadan doonaan Sugidda Amniga Madaxda Qaranka.

Mudane Bratislav Gasić Wasiirka Arrimaha Gudaha iyo Amniga Serbia ayaa sheegay in ay sii xoojin doonaan Tababarada Ciidanka Dowladda Faderaalka ee Soomaaliya, kuwaas oo uu tilmaamay in guulo muhiim ah ay ka gaareen  Dagaalka ay shacabka iyo Dowladda Soomaaliya kula jiraan Argagixisada.

Ciidamadaan oo gaaraya 60-Askari ayaa soo dhaneystay tababar aqoon kororsi ah,waxayna isugu jireen Saraakiil,Saraakiil xigeeno,Dabley iyo Alifley, iyadoo mudadii tababarka ee afarta bilood soo  qaatay casharro heer Sare oo ku saabsan Amniga Madaxda Qaranka oo uu ugu horeeyo Madaxweynaha Jamhuuriyadda Faderaalka Soomaaliya Mudane Dr. Xasan Sheekh Maxamuud.