Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, Mudane Xasan Sheekh Maxamuud ayaa Xafiiskiisa ku qaabilay, Madaxda 20-ka Urur siyaasadeed ee ka qayb galay, Doorashadii Taariikhiga ahayd ee Golaha deegaanka Degmooyinka Gobolka Benaadir 25-kii bishan ka dhacday magaalada Muqdisho.

Madaxweynaha ayaa Madaxda Ururada ku bogaadiyay doorkii wanaagsanaa ee ay ka qaateen hirgalinta hannaanka Dimuquraadiyadda dalka iyo dhabar adeygii ay muujiyeen, isaga oo hoosta ka xarriiqay in tallaabadaasi bilow u ahayd, xaqiijinta himmilada weyn ee Soomaaliya Nabad ah, Dimuquraadi ah, Iskufilan, isla markaana horumarsan.

Sidoo kale, Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud ayaa mas’uuliyiinta Ururada kala hadlay sidii ay doorkooda uga qaadan lahaayeen, Qadiyadda difaaca Qarannimada iyo ilaalinta midnimada dalka, isaga oo ku booriyay in ay muujiyeen diidamadooda ka dhanka ah damaca gurracan ee kala qaybinta dhulka Jamhuuriyadda Soomaaliya.

Dhankooda, Madaxda Ururada ayaa Madaxweynaha Jamhuuriyadda ku bogaadiyay, go’aankiisii dhaxal galka ahaa ee hirgalinta doorashooyinka Qof iyo Cod, si talada dalka dib loogu celiyo shacabka. Sidoo kale, waxa ay tilmaameen in ay dowladda si buuxda ugu garab taaganyihiin difaaca dalka iyo ilaalinta midnimada shacabka Soomaaliyeed.

Wasiirka Arrimaha Dibadda ee Soomaaliya Mudane Cabdisalaan Cabdi Cali ayaa si adag u cambaareeyay go’aanka Israa’iil ay ku sheegtay aqoonsiga gobollada Waqooyi ee Soomaaliya, isagoo ku tilmaamay tallaabo gardarro ah, sharci-darro ah, kuna ah dagaal qaawan midnimada iyo madaxbannaanida Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya.

Wasiirku wuxuu caddeeyay in madaxbannaanida, wadajirka dhuleed iyo qarannimada Soomaaliya ay yihiin lama taabtaan, taas oo waafaqsan Dastuurka Qaranka, qaraarrada Baarlamaanka, iyo hadalladii Madaxweynaha Jamhuuriyadda.

Waxaa la sheegay in go’aankan uu khatar ku yahay amniga gobolka, gaar ahaan Marinka Badda Cas, Gacanka Cadmeed iyo Bariga Dhexe, isla markaana uu dhiirrigelin karo xagjirnimo iyo argagixiso, taas oo lid ku ah xasilloonida caalamka.

Soomaaliya waxay si rasmi ah Israel uga dalbatay inay ka laabato go’aankan, iyadoo ballan qaaday inay qaadi doonto tallaabooyin diblomaasiyadeed oo ku habboon si loo difaaco madaxbannaanida iyo midnimada dalka.

Ugu dambayn, Wasiirku wuxuu xusay in wadahadallada u dhexeeya Dowladda Federaalka Soomaaliya iyo Somaliland ay sii socon doonaan, si xal Soomaali u gaar ah, nabadeedna loogu helo arrimaha jira, iyadoo laga fogaanayo faragelin dibadeed.

Bulshada Bariga Afrika (EAC) ayaa mar kale caddeysay aqoonsigeeda Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya inay tahay hal dowlad oo madax-bannaan, kana hoos shaqeysa awoodda iyo xukunka Dowladda Federaalka Soomaaliya.

Bayaan ay soo saartay EAC ayaa lagu sheegay in ururku la jaanqaadayo mowqifka Midowga Afrika, sida ku xusan Axdiga Aasaasiga ah ee Midowga Afrika iyo go’aannada khuseeya madaxbannaanida iyo wadajirka dhuleed ee Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya.

Sidoo kale, Bulshada Bariga Afrika waxay carrabka ku adkaysay in aqoonsigeeda Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya uu waafaqsan yahay Heshiiska Aasaaska Bulshada Bariga Afrika, iyadoo Soomaaliya loo aqoonsanayo xuduudaheeda rasmiga ah ee ay dhaxashay xilligii ay xornimada qaadatay.

Ugu dambayn, EAC waxay ugu baaqday dhammaan dhinacyada ay khusayso in ay ixtiraamaan midnimada iyo wadajirka dhuleed ee Soomaaliya, isla markaana ay ku dhaqmaan xeerarka sharciga ah ee heer gobol iyo heer caalami ee la xiriira madaxbannaanida iyo wadajirka dhuleed ee dowladaha.

Wasiirka Warfaafinta, Dhaqanka iyo Dalxiiska, Mudane Da’ud Aweys Jaamac, ayaa xaqiijiyay in jawaabta Dowladda Federaalka Soomaaliya ka bixin doonto ku dhawaaqista Israa’iil ee ku saabsan aqoonsiga gobolka Somaliland ay noqon doonto mid loo maro dariiq diblomaasiyadeed, si looga fogaado sii xumaanshaha xaaladda, loona ilaaliyo xasilloonida dalka iyo tan gobolka Geeska Afrika.

Wareysi uu siiyay telefishinka Al-Sharq, ayuu wasiirku ku sheegay in Dowladda Federaalka ay dooratay wadada diblomaasiyadda inay noqoto ikhtiyaarka koowaad ee lagula tacaalayo tallaabadan. Wuxuu carrabka ku adkeeyay in ku dhawaaqista Israa’iil aysan wax sal ah ku lahayn sharciga caalamiga ah, isla markaana Soomaaliya ay si buuxda u diiddan tahay faragelin kasta oo dibadeed oo ku xadgudbeysa madax-bannaanideeda iyo midnimadeeda dhuleed.

Wasiirka Warfaafinta ayaa intaas ku daray in la ballaarin doono dadaallada diblomaasiyadeed, iyadoo lala shaqeynayo beesha caalamka, si arrintan xal degdeg ah looga gaaro. Wuxuu tilmaamay in Soomaaliya ay horey u wajahday caqabado iyo khilaafyo ku filan, isla markaana tallaabadan ay sii murginayso xaaladda jirta, kana dhalin karto xiisad hor leh oo ka dhex aloosanta gobolka.

Sidoo kale, wasiirku wuxuu sheegay in Dowladda Federaalka ay durba billowday qaadista tallaabooyin diblomaasiyadeed, oo ay ka mid tahay u gudbinta arrintan shir degdeg ah oo ay isugu yeerayso Jaamacadda Carabta. Wuxuu muujiyay rajada ah in Israa’iil ay ka laabato hadalkan uu ku tilmaamay mid ka dhan ah Soomaaliya iyo madax-bannaanideeda.

Jaamac ayaa xusay in cawaaqib-xumada ka dhalan karta tallaabadan aysan ku koobnaan doonin Soomaaliya oo keliya, balse ay saameyn ku yeelan karto dalalka ku teedsan Badda Cas, taasoo sii adkeyn karta xaaladda amni ee gobolka.

Dhanka sharciga, Wasiirka Warfaafinta ayaa carrabka ku adkeeyay in ku dhawaaqista Israa’iil aysan wax saameyn sharci ah ku yeelan doonin Soomaaliya, maadaama arrimaha gudaha dalka lagu maamulo Dastuurka Qaranka iyo shuruucda u degsan, isla markaana wax kasta oo khuseeya dalka lagu wajahayo qaab-dhismeedkaas sharci.

Wasiirku wuxuu si cad u sheegay in Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya ay si adag u diiddan tahay isku day kasta oo dibadeed oo lagu doonayo in lagu soo farageliyo mustaqbalka dalka, isagoo mar kale adkeeyay in Soomaaliya ay ahaan doonto dal midaysan, isla markaana gobolka Somaliland uu yahay qayb ka mid ah dhulkeeda.

Isagoo ka hadlayay xalinta guud ee arrinta, Wasiirka Warfaafinta ayaa mar kale xaqiijiyay in dowladda ay si buuxda u diiddan tahay ku dhawaaqista Israa’iil, isagoo ku sifeeyay “fal aan sal iyo raad toona lahayn” oo sababi kara qalalaase haddii xaaladdu sii xumaato, xilli ay Soomaaliya weli ku jirto dagaal adag oo ka dhan ah kooxaha argagixisada ah, oo ay ugu horreeyaan Daacish.

Dhanka walaaca laga qabo suuragalnimada dib u soo laabashada khilaaf gudaha ah, wasiirku wuxuu sheegay in dowladda ay dadaal xooggan ugu jirto ka hortagga wax kasta oo saameyn ku yeelan kara amniga iyo xasilloonida dalka. Wuxuu xusay in Soomaaliya ay sanado badan la daalaa-dhacaysay dhibaatooyin kala duwan, isla markaana xalintooda ay u baahan tahay wadahadal iyo ka fogaanshaha faragelin shisheeye.

Wasiirka ayaa sidoo kale tilmaamay in xukuumaddu ay horey u yeelatay dhowr wareeg oo wadahadal ah oo ay la gashay maamulka Somaliland, isagoo adkeeyay in Muqdisho ay weli diyaar u tahay in xal nabadeed laga gaaro khilaafaadka jira, isla markaana la filayo in wareegyo cusub oo wadahadallo ah dib loo bilaabo.

Ugu dambeyntii, Wasiirka Warfaafinta ayaa ugu baaqay beesha caalamka in ay cadaadis ku saarto dal kasta oo aan ixtiraamin heshiisyada iyo xeerarka caalamiga ah, isagoo ka digay in dhaqamada noocaas ahi ay horseedi karaan qalalaase hor leh oo heer gobol iyo mid caalami ah. Wuxuu shacabka Soomaaliyeed ku booriyay inay difaacaan qarannimada dalkooda, isla markaana ay ku dadaalaan sidii xal nabadeed loogu heli lahaa xaaladda taagan sida ugu dhaqsaha badan.

Midowga Golayaasha Culimada Soomaaliyeed oo ku shiray Muqdisho ayaa Warsaxaafadeed ka soo saaray xadgudubka iyo aqoonsi beenaadka Israaiil ee ka dhanka ah madax banaanida Soomaaliya.

Dood dheere iyo falaqeyn ka dib, culimada ayaa soo saaray bayaan ay kaga hadlayaan tallaabada halista ah ee gumeystaha Israaiil uu ku aqoonsaday maamulka Somaliland, taas oo si toos ah u taabaneysa midnimada Qaranka iyo madax bannaaninada Jamhuuriyadda Federaalka.

                          Bayaanka ay soo saareen culimada:-

1. Midowga Golayaasha culimada Soomaaliyeed waxay si cad oo mugdi ku jirin u caddeynayaan diidmadooda buuxda oo ay ka qabaan faragelinta iyo duulaanka qaawan ee gumeystaha Israaiil uu ku soo qaaday jiritaanka ummadda Soomaaliyeed iyo caqiidadooda.
2. Midowga Golayaasha culimada Soomaaliyeed, waxay caddeynayaan in shareecada Islaamka waajibisay ilaalinta midnimada umadda muslimiinta ah ayna waajib Diini muqadas tahay in laga hortago kala qeybsanaan iyo faragelin shisheeye, gaar ahaan midda ka imaaneysa cadowga sida joogtada u gumaadayo, u barakacinayo ugana xadgudbayo walaalaheen reer Falastiin.
3. Aqoonsi beenaadkan wuxuu albaabka u furayaa hirgelinta waxaa loogu yeero mashruuca Abraham ama ‘’ Diinta Ibraahiimyada’. kaas oo ah sameynta iyo dhoodhiibidda Diin beenaad cusub oo lid ku ah caqiidadeena Islaamka ee toosan.
4. Ujeeddada dhabta ah ee sahyuuniyada ee tallaabada dhallanteedka ah ugu diiratay waa in la wiiqo kaalintii taariikhiga ahayd ee ummadda Soomaaliyeed ku lahayd difaaca kacbada sharafta leh iyo labada Xaram iyo marinka Istiraatiijiga ah ee Baabul Mandab iyo ka hortagga cadowga kasta oo weerar ku ah.
5. Midowga Culimada Soomaaliyeed, waxay ugu baaqayaan shacabka Soomaaliyeed meel kasta oo ay joogaan in ay ka feejignaadaan adeegsiga, faafinta ama taageeridda hal-ku -dhigyada, astaamaha iyo calamada ay leeyihiin cadowga Sahyuuniyadda, maddaana ay arrintaas si cad uga hor imaaneyso axkaamka iyo qiyamka Diinta Islaamka.
6. Midowga Culimada Soomaaliyeed, Waxay ugu baaqayaan dhammaan siyaasiyiinta Soomaaliyeed, muxaafad iyo mucaarad in ay muujiyaan biseyl siyaasadeed iyo mas’uuliyad Qaran una midowbaan difaaca midnimada, madax bannaanida iyo wadajirka jamhuutiyadda federaalka Soomaaliyeed, iyagoo lagu garab istaagayo Dowladda Soomaaliyeed dadaallada dibloomaasiyeed iyo tallaabooyinka sharciga ah ee ay ku difaaceyso qaranimada ummadda Soomaaliyeed.