Sadaqada iyo faa’iidooyinkeeda waxaa ka mid ah qodobadan soo socda:
1- sadaqadu waa shay sare qofkeedana way saraysiisaa , maxaa yeelay sadaqadu waxay kamid tahay acmaasha ilaahay ugu jecel yahay waxaana daliil u ah xadiiskaan oranaya : (camal laqabto ilaahay wuxuu ugu jecelyahay mu,amin laga farxiyo sida in dayn laga bixiyo , gaajo laga bi,iyo , ama kurbo kale oo haysa laga dulqaado) , cumar bicu khadaab R.C . wuxuu yiri: (sadaqada waxay ufaantaa acmaasha kale oo waxay dhahdaa anaa idiinkugu fadli badan ), ilaahayna xadiisul qudsi wuxuu ku yiri (banii aadamow wax quudi waalagu quudine), sidaa darteed walaalkayga muslimka ah waligaa gacantaadu ha ahaato midda sare ee wax bixisa ee sharfan, yaysan noqon midda hoose ee wax la siiyo ee xaqiran ( baahan ) .
2- sadaqadu qofka wax sadaqaysta waxay ka ilaalisaa balaayada iyo kurbooyinka. arintaas baraatik ahaan ayaa loo arkay adilo cadaysayna way jirtaa waxaana kamida xadiiskaan ( sadaqadu waxay horjoogsataa 70 meelood ama dhinac oo qofka xumaan uga soo socotay ). dhacdo layaab leh :-
Ninbaa todobo sano la il darnaa dhaawac jilibka uga yaalay dhakhaatiirtii oo dhanna waxba way ka qaban waayeen kadibna wuxuu dhibaatadiisa usheegay C/llaahi binu mubaarak wuxuu kula taliyay ninkii : inuu meel dadka ku nool biyo ubaahanyihiin ceel uga qodo , wuxuuna yiri C/llaahi waxaan rajaynayaa in ceelkaas il biyo ah ka soo burqato sadaqadaas awgeedna dhiigu kaa joogsado .
Qisadaan kalana waxay wajiga nabro waaweyn kasoo yaaceen sheekhii la dhihi jiray abuu cabdullaahi oo qoray kitaabka ladhoho ( al-mustadrik ) wuxuu la xanuunsanaa dhaawacyadaas mudo ku dhow hal sano in badanna waxaa uduceeyay ahlu khayrka kumase bogsan wakhti dambe ayuu gurigiisa hortiisa muslimiinta uga qoday meel biyaha lagu shubo oo ay ka cabaan hal usbuuc intuusan dhammaan ayuu caafimaaday wajigiisiina noqday markuu waligii ugu quruxbadnaa .
Qisadaan kalana malakul jibriilbaa uyimid Nabi Yacquub c.s wuxuuna ku yiri: (mataqaanaa sababta aad u indha beeshay dhabarkaaguna usoo gotay, Yuusuf walaalihiina usameeyeen waxay sameeyeen ? sadexdaa su,aalood ayuu weydiiyay, jibriilbaana ka jawaabay su,aalaha oo wuxuu yiri : waxaad qalateen neef ariya kadibna waxaa idiin yimid miskiin agoona oo sooman waxna maydaan ka siin).
3- waynaanta ajarka sadaqada iyo in lajibaarayo ajarka, Allaah subxaanah dadka wax sadaqaysta sadaqadooda wuu ubarbaariyaa wuuna ujibaaraa ajarkeeda wuxuuna dadkaas siiyaa darajaad sare, aayaadka cadaynaya in dadka sadaqada labaxa loo jibaarayo waxaa ka mid ah aayada 18 ee suuratul al-xadiid waana kan macnihii aayaddu: (Ragga iyo dumarka wax sadaqaysta camalkoodana janada ilaahay ku raadsada waa loo jibaari sadaqadooda waxayna leeyihiin ajar weyn).
waxaa kaloo Alle yiri: dadka xoolohooda meel ilaahay jecelyahay ku nafaqeeya waxay bixiyaan wuxuu lamid yahay xabad raashina oo dhashay todobo sabuul, sabuulkastana uu dhalay bol xabbo, xaasilkuna waa 700 oo xabo ( 100×7 = 700 ), saasoo kale iyo kabadan ayuu ilaahay kuugu tarminayaa waxaad meel fiican ku baxsato aayadda mas,aladaan kahadlaysa waxay ka midtahay suuratul al-baqarah aayadda 261, wuxuuna ilaahay aayadda ku dhameeyay in cidduu doono camalkeeda ulaalaabayo.
sidoo kale nabigu c.s.w. wuxuu yiri: (Ruuxii sadaqo xalaala la baxa ilaalay wuu ubarbaariyaa ilaa ay le,ekaato buur) Qiso macaan:- saxaabiga lagumagacaabo abuu mascuud al-ansaari ayaa wuxuu yiri ninbaa nabiga ula yimid hal hogaan madaxa uga xiranyahay wuxuuna yiri ninkii hashaan ilaahay dartiibaan ula baxay rasuulkuna c.s.w. wuxuu ugu jawaabay (maalinta qiyaamo hashaan sababteed waxaad ku helaysaa 700 oo halaad oo dhamaantood hogaan ku xiranyahay) .
Mar haday saa tahay maxaa inoo diiday in aan u tartano kheyrkaas tirada badan si aan beri ugu baxsano dartiina aan janno ugu kasbano ogow cid naga xigto ma jirto ee waa qof walbo iyo siduu u shaqeysto waafajintana Allah ayaa iska leh ilaahayna ma dayaco kuwa sameeya wanaagga.
Sidoo kale yaxye binu mucaad wuxuu yiri: (magaranayo xabad raashina oo buuraha aduunyada la culaysa oo aan ahayn midda sadaqada loo bixiyo). Allaahu akbar illeen ilaahay subxaanahu watacaalaa ayaa wax tarmin leh , bulaalin leh, barakayn leh.
4- sadaqadu waxay baabi,isaa gafka, dunuubtana waa lagu dhaafaa, Allah SWT sadaqada wuxuu ka dhigay sabab lagu dhaafo, macaasida, iyo gafafka la galay, iyo dhacdooyinka aan loo qasdin, adilada arintaas cadaynaysa waxaa kamid ah aayadda lambarkeedu yahay 114 ee suuratul Huud , macneheeduna yahay ( wanaaga la sameeyo wuxuu baabi,iyaa kexeeyaana meeshana ka saaraa xumaanta) .
WD: Ibraahim Warsame
